Sunday, 6 March 2016





ما همه "ری شهری" هستیم

بیاییم " تمرین مدارا " کنیم در جامعه ی " شبان و رمه "


به نویسنده ی محبوبم
دکتر مسعود نقره کار   

مهین میلانی


آقای دکتر مسعود نقره کار در تاریخ 28 فوریه 2016 در فیس بوک خود  عکس بالا را پست کردند و نوشتند:

"تف کرده است دنیا در این گوشه خراب و شیب فاضلاب هستی انگار این جا پایان گرفته است" (محمد مختاری)

پیام تشکر آمیز سید علی خامنه ای و سپاه پاسداران به کسانی که بار دیگر به اصل ولایت فقیه رأی دادند و از مردم خواستند به قاتلان اهل قلم و دگراندیشان رأی دهند. "


نویسنده ی عزیز من،

آیا فکر نمی کنید اگر نگران این امر هستیم که مردم با رأی هایشان به ری شهری و امثال آن رأی داده اند، می بایست بیشتر به این امر فکر کنیم که چگونه است جوامعی مثل ایران افرادی مثل ری شهری را به وجود می آورند؟ ری شهری هایی که بسیاری از آنها پست و مقام قابل توجه دولتی یا خصوصی ندارند و گاهی از قضا کنار دست ما زندگی می کنند، با ما هم زبان هستند، هم دلند، اتفاق نظر دارند؟!

 

شما خود در کتاب بی نظیرتان " بچه های اعماق" نوشتید که چطور هم بازی های هم سن و سال شما - رفیق حمام و گلستان شما - بعدها، بعد از انقلاب، به گروه جاهل ها و لات های طرفدار رژیم جمهوری اسلامی تبدیل شدند.

 

آیا یادتان رفته است که در میان اپوزیسیون قبل و بعد از انقلاب گروه های مختلف سیاسی چپ چشم دیدار یکدیگر را نداشتند و به دلیل هر اختلاف نظر بسیار سطحی به یکدیگر انگ هایی می زدند که به سختی بتوان بر زبان آورد حتی برای دشمن خود؟

حتی هم الان ببینید مخالفین و موافقین انتخابات بخصوص در خارج از کشور گاهی چه برخورد های عداوت جویانه می کنند. برخی از آنها سی - چهل سال در کشوری دموکراتیک زیسته اند و انتظار می رود که به هر نظری احترام بگذارند و با استدلال پاسخ دهند.

آنها که تجربه ی کار با تشکیلات های سیاسی چپ را دارند خوب می دانند که چگونه هِرَم دیکتاتوری تشکیلاتی چون وزنه ی سنگینی بر روح این سازمان ها حکمروائی می کرد. در این تشکیلات ها کوچکترین مخالفتی را تاب مقاومت نبود و همواره منجر به جدایی بخشی می شد که با عملکرد سازمان مخالف بود. کمتر گفت و گویی صورت می گرفت یا دست کم گفت و گو در میان همه ی بدنه ی گروه نبود. صحبت هایی کلی وعمومی در بالا صورت می گرفت و به سرعت جدایی انجام می پذیرفت. و انتظاری هم بیش از آن  در آن مقاطع نمی شد داشت. چگونگی اداره ی این تشکیلات بازتابی بود از چگونگی تفکر و فرهنگ حاکم بر جامعه.

البت سوء تفاهم نشود. در انگیزه ی عدالت خواهی، ایثار، پذیرش سختی های شکنجه، زندان، اعدام، از دست دادن خانواده و شغل و گذشته و آینده ی کلیه ی افرادی که در اپوزیسیون قرار داشتند، اعم از مذهبی یا غیر مذهبی نه تنها کوچکترین تردیدی نیست، بلکه همواره گمان می کنم که از این منظر دیگر ما نمی توانیم کسانی را مثل این افراد در اپوزیسیون آینده پیدا کنیم.

ما همه یک دیکتاتور کوچولو هستیم

نگاه کنید به اطرافتان. آیا همه ی کسانی که مدعی خواهان دموکراسی، برابری، آزادی بیان، آزادی شیوه ی زندگی و غیره هستند، در گفتار و در کردار نیز همانگونه عمل می کنند؟ مثال های متعدد دارم در باره ی کسانی که در فیس بوک و مقالاتی که می نویسند و در سخنرانی ها داد سخن از بیدادهای حکومتی می دهند. اما شما اگر بروید و از نزدیک به زندگی شخصی آن ها توجه کنید می بینید که کمتر آن موازین را در زندگی خود رعایت می کنند.

دقت کنید به کسانی که نیمچه قدرت هایی در رسانه ها ( چاپی یا آن لاین)، در برگزاری برنامه ها، در تملک برخی بیزینس ها و غیره دارند، وببینید چگونه هرگونه دوست دارند عمل می کنند که در بسیاری موارد به علت ریشه های بسیار قوی درون همان دیکتاتور کوچولوئی است که در همه ی ما هست و در جای خود خود را نشان می دهد.

فکر نمی کنید ری شهری در تک تک ما وجود دارد و آیا فکر نمی کنید که اپوزیسیون با تفکر قرن ها دیکتاتوری، پس زمینه های تفکر توتالیتاریسم مذهبی، پدرسالاری، منیت، عدم شناخت روح و روش دموکراسی، اگرحکومت را در دست می گرفت کما بیش به همانگونه رفتار می کرد که مقامات فعلی؟

اگر طرفدار کتاب قرآن، بنا به تبعیت از اوامر کتابش نا مسلمان را کافر می داند و سر جنگ با او دارد وحتی به خود بمب می بندد و خود را نیز نابود می کند تا باورش را به عمل بیاراید، گمان نمی کنید آن کمونیستی نیز که اعتقاد به دیکتاتوری پرولتاریا داشت، اگر بر سر کار می نشست برای به منصه رساندن باورهایش با دیگرانی که باورهای او را نمی پذیرفت چنین می کرد؟

لنین به صراحت می گوید که حتی به خرده بورژوازی رحم نباید کرد زیرا که خرده بورژوازی قابلیت تبدیل به بورژوازی را دارد و در مقابله با پرولتاریا می ایستد.

نمونه اش را در شوروی خوب می شناسیم. استالین به هرکسی انگ بورژوازی می زد و به زیر تیغ می برد. و جالب اینجاست که اغلب کمونیست ها در آن زمان از کشتارهای استالین فقط به عنوان یک اشتباه یاد می کردند. که این به تعبیری می تواند امری مثبت تلقی شود، زیرا نشان می دهد قابلیت این را داشتند که بتوانند با نرمش برخورد کنند.

در تشکیلات های سیاسی چپ ما نیز خیلی راحت به هرکس انگ بورژوازی می زدند و او را مرتد می خواندند.

این رفتارها البته نمی تواند تعبیری باشد برای تعریف کمونیسم. زیرا کمونیسم را هرکس با برداشت خود پیاده کرد و عملکرد هر سازمان و گروه کمونیستی را باید در کانتکست زمان و مکان و ویژگی های تاریخی - جغرافیایی - سیاسی کشورش دید. کمونیسمی که در کمون پاریس مطرح شد، از ویژگی های خاصی برخوردار است که هنوز در هیچ جا تجربه نشده است، اگر چه شاهد صحبت هایی و عملکردهایی  در زمینه ی حکومت شوراها بوده ایم 

مسئله ی ما بر سر افراد نیست آقای مسعود نقره کار گرامی

مسئله ی ما بر سر افراد مشخصی نیست نویسنده ی محبوب من، آقای مسعود نقره کار. زیرا اگر این افراد بروند، دیگرانی نیز با همین افکار و با همین پس زمینه های فکری بر سر کار خواهند آمد و دیر یا زود به همین اعمال به صورتی دیگر، کمی بیشتر یا کمی کمتر دست خواهند یازید، دیگرانی که می تواند اغلب آحاد مردم کشور ما را در برگیرد که به ندرت از این "برکات"  بری هستند.

در انقلاب های مهم جهان در روسیه و فرانسه هم ما شاهد بوده ایم که معترضین، هنگام که بر سر کار آمده اند، معترضین خود را به تیغ اعدام سپرده اند. اما جوامع تغییر می کنند. شرایط زیست محیطی - سیاسی - اجتماعی تغییر می کنند. آدم ها تغییر می کنند. مثل بسیاری از افراد که جنگ با عراق مسئله ی اصلی برایشان بود، ولی بعد ها این جنگ را نفی کردند. کسانی مثل آقایان سروش و اکبر گنجی  در اوایل انقلاب اگر هم دست در کشتارها و اعدام ها نداشته اند، سکوت کرده بودند. سپس میرحسین موسوی، نخست وزیر وقت خمینی، نا آگاه از شکنجه و اعدام و نابرابری ها و مظالم نبود و حرف نزد.

اما همه ی این ها همیشه در یک جا نماندند. تغییر کردند. و وقتی که خود نیز در هنگام اعتراض به عملکرد حاکمیت مورد ستم قرار گرفتند، به آن دگر اندیشان که به زیر تیغ رفتند اندیشیدند، اگر چه هیچ گاه هنوز هیچ کدام از آن همه اعدام و کشتار حرفی به میان نیاورده اند.

اگر آن جوانک حزب اللهی به خود بمب می بندد و می رود تعداد زیادی از جمله خودش را می کشد، آن تازه نورسیده ی چریک فدایی نیز سیانور می خورد تا به دست کسی نیافتد و زیر بار شکنجه مجبور به لو دادن رفقا نشود. اما تعدادی از  این نوجوانان پس از سپری شدن سال ها ، گذشته ی خود را، و به عبارتی باورهای خود را و عملکرد خود را نقد کرده اند.

 
هر ایدئولوی که فقط تکیه به باورهای خود داشته باشد، و دیگران را آنقدر نادرست بداند که بخواهد به نحوی حذفشان کند، از انسان یک دیکتاتور و توتالیتاتور می سازد.

تفکر دیکتاتوری نسل به نسل

و این نحوه ی تفکر ناشی از روابط حاکم در جامعه است. جامعه از فرهنگی برخوردار است که به طور دائم "ری شهری" درست می کند. و من و شما هم از جمله همین "ری شهری" ها هستیم.

ما البته نمی گوئیم - هم چون همه ی اعضای شورای خبرگان جدید المنتخب - که حرف فقط حرف رهبر؛ ما حرف می زنیم از دموکراسی و حکومت شوراها و از این حرف ها! ولی این ها همه حرف هستند.

 نیاید آن روز که یک مسئله در ذهن ما ریشه دوانده باشد، آنگاه آن مسئله سنگی می شود در درون ما که هیچ تیشه ای نمی تواند شکافی در آن بوجود آورد. و این تحجر آن چنان با موجودیت ما یگانه می شود که اگر آن را از خود جدا کنیم، یعنی ماهیت و جسم و در کل تمام وجود ما از هم پاشیده می شود. آن گاه هرکس مخالفتی با آن بکند، برو برگرد ندارد حذف او.

اینست تفکر حاکم بر کل جامعه، از رهبر بگیر، تا سرپرست خانواده، تا رئیس اداره، تا مدیر مدرسه، تا سردبیر روزنامه، تا............ و این تفکر به بچه های ما، به نوه های ما و به نسل های بعدی منتقل می شود همانگونه که از نسل های قبل در طی قرن ها به ما منتقل شده است.

به علت این نحوه ی تفکر است که من می گویم ما هیچ کدام با "ری شهری" متفاوت نیستیم.

باید فکری به حال خودمان بکنیم که چگونه این "ری شهری " را در خود بکشیم. و هم زمان به دنبال  یافتن راه های از بین بردن این تفکر در دیگران باشیم.

و این کاری نیست که دست روی دست بگذاریم و بگوئیم خوب بگذار یک حکومت دموکراتیک بر سر کار بیاید خودش درست می شود. این کاری است که از هم الان در هر اتفاقی که در ما، در خانواده، در محیط کار و در جامعه  می افتد با اشتراک همه ی آحاد مردم باید صورت گیرد.

در اشتراک 32 میلیون نفر برای شرکت در انتخابات مجلس 1394 ، مردم نشان دادند که خیلی جلوتر از سیاسی کارهای چپ هستند. علتش این است که این مردم هر روز در ایران زندگی می کنند، هر روز بر سر کوچکترین مسئله ی شخصی و اجتماعی با مشکل روبرو هستند. با مسئولین درگیر می شوند. گاهی مسئولین ( بلند پایه و یا در سطوح پائین ) از اقوام نزدیک آنها هستند. از خودشان هستند. خوب با روحیات آنان آشنائی دارند.

بسیاری از بچه ها و نوه های سرکردگان فعلی روش زندگی و عقایدی کاملأ متفاوت با پدران خود دارند. تعداد زیادی از آنان در خارج از کشور زندگی آزاد و بدون قید و بند های قوانین موجود در ایران را از سر می گذرانند.

این مردم با سیاسی کارهای دهه های 40 و 50  و سال های واپسین متفاوت هستند که ایدئولوژی هایشان یا از خارج از کشور آمده بود، و یا از مذهب اسلام که هیچ ارتباطی با زندگی طبیعی مردم ندارد. الان مردم اگر اعتراض می کنند، اعتراض هایشان بر سر مواردی است که به طور روزمره با آن درگیر هستند.، بر سر مرگ و زندگی، بی خانمانی، گرسنگی، بیماری، نداشتن آزادی، نداشتن امنیت، نداشتن پشتیبان...

مردم اگر به علت آزادی های نسبی فردی و اجتماعی، دیکتاتوری فردی شاهنشاه آریامهر را چندان حس نمی کردند، اما در زمان حکمروائی ولایت فقیه، که کوچکترین مسائل شخصی و خصوصی آنان تحت کنترل قرار دارد، بسیار شفاف حس می کنند که چگونه در بند زندگی می کنند.


آیا من تفاوتی با "زهرا رهنورد" دارم؟

یک روز "گوران" سردبیر مجله ی "دنیای سخن" به من گفت: "ببین، من با خلخالی از نظر تفکر چندان متفاوت نیستم، تو هم افتراقت با رهنورد اینست که او چادر به سر می کند و تو نمی کنی".

این صحبتِ 15 سال پیش از این است.

من الان فکر می کنم رهنوردها و موسوی ها چه بسا بسیار پیشرو تر از ما باشند.

آنها راه های سر کردن مسالمت آمیز را در بستر سال ها ی سال مبارزه از نزدیک یافته اند. آنها دیگر نمی خواهند جواب مرگ را با مرگ بدهند و "تمرین مدارا" می کنند. دارند تمرین می کنند یاد بگیرند که آدم ها می توانند در شرایطی این چنین یا آن چنین باشند، که می توانند بزرگترین اشتباهات را گاهی با بیشترین صداقت مرتکب شوند و بسیاری مواقع برای منافع خود. شاید آنها خودشان را در جای آن مرتکبین می گذارند. و سپس به اشتباه های خود نیز فکر می کنند. چه بسا در بسیاری موارد با آنان همدست بوده اند. اما حالا دارند آن ها را مرور می کنند. دارند تمرین می کنند بفهمند که شرایط الان با 37 سال پیش، با 20 سال پیش، با 10 سال پیش و با 4 سال پیش و حتی با همین پارسال متفاوت است. و حکومت ملایان به آنان آموخته است که درایت به خرج دهند، حوصله به خرج دهند، آرام آرام پیش بروند تا به مقصد برسند.

شاید این بزرگترین درسی است که مردم ما از دیکتاتورها و توتالیتاریست های مذهبی گرفته اند.

من از کسانی که انتخابات را تحریم کرده اند، یک سئوال اساسی دارم. چه راه حلی شما در حال حاضر دارید که با توجه به تمام شرایط بتواند وضعیت موجود را تغییر دهد؟

چه باید کرد؟

من می گویم باید گفت و گو کنیم. با همه. و در باره ی هرکس و هر چیز. و هیچ کس را از لیست بیرون نیاندازیم. برای مثال آقای " فرزاد حسنی" مجری صدا و سیما زن تازه عقد کرده ی خود خانم " آزاده نامداری" را سخت کتک می زند و خانم نامداری عکس صورت سیاه شده و باد کرده اش را در فیس بوک می گذارد. سپس رسانه ها و جامعه چنان فشاری بر آن زن وارد می آورد که گویا اوست که خطاکار بوده است. خانم نامداری آنگاه پس از دو سه روز عکس را از صفحه ی فیس بوک خود بر می دارد. فیلمی را که آزاده نامداری ساخته است از تلویزیون پخش نمی کنند و دیگر نمی تواند در صدا و سیما کار کند؛ ولی آقای حسنی کماکان بر  سر پست خود می ماند و با انگ های ضد انقلابی و از این حرف ها و برای لاپوشی حرکت خود و گناهکار جلوه دادن خانم نامداری جوسازی می کند و این جوسازی در جامعه خریدار دارد. چه تفکری پشت این حرکت ها از جانب آقای حسنی و از جانب واکنش ها در جامعه و رسانه ها خوابیده است؟

یا آقای مهدی کوچک پور نماینده ی مجلس در تهران با زیرکی از زیر سئوالات خبرنگاران در می رود و برخوردی دارد توهین آمیز به هرکس که بخواهد. در باره ی پیرمؤذن می گوید که حرف زیاد می زند و یک لمپن است و جواب لمپن را نباید داد. به یک خبرنگار می گوید شما سوادتون در اون حد نیست... دست اندر کارهای روزنامه ی شرق را فاسد و دروغ پرداز می خواند. می گوید صاحبان رسانه ها محترمند ولی قلاده ی سگ هاشون رو ول می کنند برند هرچی می خوان بگن. می گوید روزنامه ای که با شهرام جزایری راه افتاده نباید سئوال بکند و... ما با کسانی که ناسزا می گویند کاری نداریم... به صفحه ی زیر توجه فرمائید با تیتر: "مصاحبه ی جنجالی کوچک زاده".


وقتی حتک حرمت و تحقیر و خودبزرگ بینی و استبداد در جامعه یک فرهنگ می شود همه را در بر می گیرد. از بالا تا پائین.

من معتقدم باید "محمد مختاری" را دوباره بخوانیم و خوب بخوانیم. منظور او از " تمرین مدارا " چیست؟ آیا او را فهمیده ایم؟ یا فقط برای اینکه او را کشتند برایش روز بزرگداشت می گذاریم؟ مطلب " شبان و رمه " ی محمد مختاری (فیلسوفی که بر مهمترین درد جامعه ی ما دست گذاشت)، ساختار فعلی جامعه ی ما را ترسیم می کند. به چند عبارت از این نوشته توجه فرمائید:

" به هرگوشه از ادب پارسی که بنگریم رنگ و نشانی از هستی استبدادزده ی ما و رابطه ی شبان - رمگی دیرینه، پدیدار می شود"..

" آن اصل خدشه ناپذیر و رابطه ی  شبان – رمگی" ، با تفاوت هایی اندک، که احیانأ از این اثر تا آن اثر، یا از این حوزه ی ادبی تا آن حوزه ی تاریخی ...، هم چنان در تمام این آثار نمایان و ساری و جاری است. و چون و چرایی هم در آن نیست."

" از" نامه متبسر" و"پندنامه ی اردشیر بابکان" و "مینوی خرد"، و نیز اندرزها و پندنامه های دیگر که جا به جا در شاهنامه، گرایش و منش انسانی ایران باستان را می نمایانند، تا کتاب های دوره ی هزارساله ی زبان دری، چه از نوع قابوس نامه و سیاست نامه، یا اخلاق ناصری و نفیس الفنون آملی و جامع مفیدی و.... و چه از نوع مرزبان نامه و کلیه و دمنه، مقامات حمیدی و انوار سهیلی و... یا تاریخ های بلعمی و بخارا و بیهقی و راحت الصدور و سیرت جلال الدین و جهان گشای رشیدی و وصاف و گزیده ی مستوفی و حبیب السیر و ناسخ التواریخ و... و چه کتاب های اهل حق و تصوف چون کشف المحجوب و سبقات الصوفیه و اسرار التوحید و آثار ژنده پیل و تذکرة الاولیاء و مناقب العارفین افلاکی و... همه به چنین ساخت  ذهنی و عینی صریح و مشخص احاله می یابند. "   

" یک شبان همیشه در هر گوشه ای و هر بخشی از جامعه که باشد، رمه ای دارد، یا رمه ای پیدا می کند. هیچ کس هم که نباشد، بالاخره زن و بچه ای در میان خواهد بود، یا برادر کوچکتر یا همبازی خردتری، یا شاگردی و...هرکس خود را در درون به صورت شبانی تصور می کند. اگرچه خود در بیرون، نسبت به شبان بزرگ تر، جزء رمه به حساب می آید."

" در جامعه ای که بر نظم و امتیاز و رابطه ای ویژه استوار است، اخلاقیات و رسوم و عادات و روش و منش متناسبی اشاعه می یابد که پیش از هرچیز، با حفظ و برقراری همان نظم و امتیاز هماهنگ است. نظمی که برعدالت اجتماعی و آزادی و خرد و اراده ی آگاه آدمی مبتنی باشد، روش های اخلاق و رفتارهای فردی واجتماعی متناسب با خود را می طلبد. نظمی هم که خواه از نظر سیاسی و اقتصادی و خواه از لحاظ اعتقادی واندیشگی به امتیاز و سلسله مراتب استوار است، سلوک و اخلاق مربوط به خود را می جوید."

و این عکسی است که آقای فرج سرکوهی در فیس بوک خود گذاشته اند و با دیدگاهی آن را تعبیر کرده اند که من گمان نمی کنم چنین برداشتی در وراء آن باشد.





و پست آقای فرج سرکوهی در صفحه ی فوق:

رای به قاتل به یاد مقتول


وقتی آقای مانی حقیقی؛ کارگردان سینما: قصد نوشیدن خون فروهرها؛ پوینده و مختاری را هم دارد.

"هم از توبره خوردن و هم از آخور" رسمی قدیم است. آب میوه نوشیدن با خاتمی؛ پالوده خوردن با احمدی نژاد و بستنی خوردن با روحانی هم در میان برخی هنرمندان مملکت ما رایج. ژست هنرمند معترض و روشنفکر منتقد و مستقل گرفتن و دستمال به دست صندلی وزیر ارشاد و معاون های او را به امید امکانات پاک کردن هم رسمی نو نیست.

اما وقتی وقاحت با وقاحت مسابقه می گذارد؛ آقای مانی حقیقی؛ کارگردان سینما؛ عکس انگشت رای داده خود را در فیس بوک منتشر می کند و به شیوه رایج در مملکت ما؛ برای آن سوی نیز عشوه ی اپوزیسیونی وانتقادی می آید و کنار انگشت رای داده خود و نام های پوینده؛ مختاری و فروهرها می نویسد " به یاد این چهار نفر با تردید به لیست کامل اصلاح طلبان رای دارم"

در فهرست کامل اصلاح طلبان براین مجلس خبرگان در کنار نام قصابانی چون ری شهری؛ نام دری نجف ابادی؛ وزیر قتل های زنجیره ای هم هست. بر اساس اسنادی که در دادگاه منتشر شد؛ گروه سعید امامی از او در باره اجرای "طرح حذف روشنفکران منتقد و اعضای کانون نویسندگان و..." می پرسد. طرح به دوران  وزارت فلاحیان و ریاست جمهوری رفسنجانی (سرلیست همین فهرست) تهیه شده بود. دری نجف آبادی؛ در سمت وزیر اطلاعات؛ دستور اجرای طرح را صادر می کند و آن 4 تن و کسانی دیگر چون پیروی فقهای دوانی و... را می کشند.

این جا بحث شرکت در انتخابات یا تحریم آن و دلایل هردو گرایش مطرح نیست. این جا وقاحت به فرازی می رسد که آقای کارگردان به قاتلان پوینده و مختاری و فروهرها رای می دهذد اما قصد نوشیدن خون کشته شدگان را هم دارد؛ از آن ها طلبکار است که به یاد آن ها به قاتل آن ها رای داده است.

شرم از زیباترین احساس های بشری است که در برخی مرده است. می گویند "وجه غالب افکار عمومی جامعه ما توانائی کنش انتقادی در برابر وقاحت و دروغ و... را وانهاده و فضا از تفکر انتقادی تهی است". این داوری ، حتا اگر درست باشد؛ عمق فاجعه سقوط نظام ارزشی ما و جامعه ما را توضیح نمی دهد. به کجا رسیده ایم؛ یا تا کجا فرو افتاده ایم؛ که افکار عمومی ما دغلکاری از این دست را می بیند و دم بر نمی آورد.

(عکس از صفحه ی آقای مانی حقیقی)"

و این عبارت خمینی چقدر گویاست

برای همه و چه خوب خود ثابت کرد که از کدام قماش است. آیا او منطق صحبت دارد یا منطق ترور در زمانی که قدرت را در دست می گیرد؟

"بریزید خونها را؛ زندگی ما دوام پیدا می کند. بکشید مارا ؛ ملت ما بیدارتر می شود. ما از مرگ نمی ترسیم... دلیل عجز شماست که در سیاهی شب، متفکران ما را می کشید. برای اینکه منطق ندارید. اگر منطق داشتید که صحبت می کردید؛ مباحثه می کردید. لکن منطق ندارید، منطق شما ترور است!" (صحیفه ی امام خمینی – جلد هفتم – صفحه 183)

در این ارتباط به دو مطلب زیر در سایت "ونکوور بیدار" توجه فرمائید. این مطالب در نشریات دیگر نیز به چاپ رسیده اند.

" آیا چیزی مثل زندانی و زندانبان وجود دارد؟ " مهین میلانی
http://vancouverbidar.blogspot.ca/search/label/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D9%88%20%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D9%86
و

" واژه ی کوبیدن در فرهنگ ما " مهین میلانی


 



Tuesday, 1 March 2016



گزارش بهاره هدایت از رای دادن در زندان اوین (1)


 


 


کلمه – بهاره هدایت:


 


اینجا اوین است. زندان اوین. جمعه هفتم اسفند ۹۴.


ساعت ۹/۵ صبح _ من و ریحانه و نرگس از اول صبح پیگیر صندوقیم. گفته‌اند صندوق سیار و یک هیأت بزرگ از مقامات به زندان آمده‌اند. مقرر شده امروز همه پرسنل دو شیفت در زندان حضور داشته باشند. پرسنل و پاسیارهای شیفت‌های دیروز و امروز در دفتر بند هستند. این موضوع کمی عجیب است، یادم نمی‌آید انتخابات ۹۲ اینطور بوده باشد.


 
ساعت ۱۱/۵ صبح _ به ما گفتند چون فقط سه نفرید که میخواهید رأی بدهید صندوق را به بند نمی‌آورند، برای رأی دادن شما را می‌بریم اجرای احکام زندان.


ساعت ۱۲/۵ ظهر _ هر نیم ساعت می‌گویند آماده باشید تا یک ربع دیگر می‌رویم. پرسنل روز قبل حدود ساعت دوازده رفته‌اند در همین صندوق سیار رأی داده‌اند و از همانجا برگشته‌اند خانه‌هایشان… اجرای احکام را تصور می‌کنم، و کادر اداری زندان که می‌روند و تعرفه می‌گیرند و پر می‌کنند و در صندوق می‌اندازند. فکر می‌کنم اینها قرار است جلوی چشم هم رأی بدهند؟! و تازه این‌بار مثل انتخابات ریاست‌ جمهوری نیست که قضیه فقط نوشتن یک اسم باشد، اسم چهل و شش نفر را باید بنویسند و ناچارند لیستی را به همراه داشته باشند. یعنی اگر وضعیت حوزه‌های اخذ رأی همانی باشد که من آخرین بار حدود هفت سال پیش دیده بودم _ یعنی آدم‌ها دور هم بنشینند و بنویسند و دیدن رأی کناردستی امری عادی یا حتی اجتناب‌ناپذیر باشد _ قضیه پیچیده‌تر می‌شود.


نگران می‌شوم. پرسنل زندان آدم‌های معمولی‌اند با دغدغه‌های متعارف یک فرد معمولی در این جامعه. حقوق‌بگیر دولت‌‌اند، کارمند سازمان زندان‌ها با همه مشخصات محافظه‌کارانه این قشر از جامعه؛ نگران تمدید قرارداد، نگران ترفیع، نگران از دست دادن پست، نگران نگاهِ چپِ رئیس و دغل‌کاری مرئوس، یا حتی نگران مرخصی شب عید. اینجا _شاید به خاطر جنس کار_ بعضاً بدگویی و رد کردن گزارش‌های آنچنانی بین خود پرسنل مرسوم است و طبیعی قلمداد می‌شود. مهم «گزکی» است که نباید به دست رئیس، همکار، یا زیردست داد چون آن‌وقت دیگر خلاصی از ماجرای پیچیده‌ای که دفعتاً خلق می‌شود کار ساده‌ای نیست… کدام‌شان می‌تواند جلوی چشم آن دیگری با فراغ‌بال رأی بدهد؟ اصلا چرا امروز احضارشان کرده‌اند اینجا؟ می‌رفتند سر صندوق محله‌شان رأی می‌دادند. فکر می‌کنم چرا سنت رأی دادنِ مخفی بین ما جا نیفتاده و انگار کسی به یادش نیست… و یاد کابین‌های اخذ رأی افغانستان می‌افتم که تلویزیون نشان می‌داد. دلم شور می‌زند…


ساعت ۱/۵ بعدازظهر _ لباس پوشیده آماده‌ایم. از آن اتاق صدای تیز یکی از همبندیانم را می‌شنوم که با ریشخند می‌گوید: «آقاتون گفته برید رأی بدید..؟» و صدای کر کر خنده استهزاآمیزش در گوشم می‌پیچد. بقیه اما انگار آرامند. نمی‌دانم در ذهنشان چه می‌گذرد. یک چند نفری «سیاسی» به آن معنا نیستند، موضع‌شان اغلب آمیخته به همان کدورتی است که تو در تاکسی، سوپری سر محل، یا مغازه فلان پاساژ می‌شنوی؛ گلایه‌های شهروندان عادی از فساد و گرانی، و دل‌هایی که از حوادثی که بهشان رفته نرم نمی‌شود.



هفت هشت نفر بهایی‌اند. اینها نگاه‌مان می‌کنند؛ همان‌طور که اگر کسی اینجا آشپزی کند، ورزش کند، کتاب بخواند یا بافتنی ببافد نگاهش می‌کنند و لبخند می‌زنند، به ما هم نگاه می‌کنند و لبخند می‌زنند: «چطوری؟» «خوبم. مرسی». یک چند نفری هم هستند که نمی‌دانم در کدام دسته‌بندی می‌گنجند و به نظرم هنوز زیرپایشان سفت نیست. اینها موضع‌شان این است که سیستم سرتاپا جانی است و «شما هم بزدل و ترسو و جیره‌خوارید» و «شجاعت زدن حرفی که ما میزنیم را ندارید».


سازمانی‌ها هم بدون استثنا از خانواده‌های زندانیان دهه شصت‌اند. رفتارشان کاملا طبیعی و دوستانه است و نسبت به رأی دادن ما _جز یک جمله عصبی_ هیچ واکنش منفی‌ای بروز نداده‌اند. با خودم فکر می‌کنم ما داریم می‌رویم به صادرکنندگان حکم اعدام خواهر و برادر و پدر و مادر اینها و دوست و خویشاوند بهایی‌ها رأی بدهیم… تنم می‌لرزد. در مقابل حکایت رنج‌هایشان هیچ حرفی نمی‌ماند. و امروز هم مدام جلوی چشمم می‌آیند، دلم می‌خواهد بهشان بگویم «شاید این راه بهتری باشد…» اما به زبانم نمی‌آید. آخر به راهی که آنها نشان می‌دهند هم باور ندارم. نه به دیانتی نو باور دارم، نه به سیاه و سفید دیدنِ ایدئولوژیک هواداران سازمان.


✅ @kalemenews
 
🔹گزارش بهاره هدایت از رای دادن در زندان اوین (2)


اساسا دیگر به شکافتن سقف فلک و درانداختن طرحی نو خوش‌بین نیستم. البته که جنایت، جنایت است و باید آمران و عاملانش در دادگاه صالحه محاکمه شوند… اما باید به دادگاه صالحه رسید، و ما هنوز نرسیده‌ایم و در افق میان‌مدت هم دود سفیدی به چشم نمی‌آید. باز خودم را راضی می‌کنم که ما داریم هیمه‌ای جمع می‌کنیم که در درازمدت دود سفید صلح و توافق از آن به هوا بلند شود، دودی که به چشم هیچ بنی‌ بشری نرود، در اطراف و اکناف حتی به انتقام خونی نریزد و تاریخ‌مان را به عقب برنگرداند… و به یاد مادر سهراب می‌افتم.


ساعت ۲/۱۵ دقیقه بعدازظهر _ هنوز خبری نیست. هیچ کدام‌مان نمی‌دانیم صندوق سیار تا کی در محل می‌ماند. نگرانیم صندوق را ببرند.


ساعت ۳/۵ بعدازظهر _ یک ساعت پیش من و نرگس و ریحانه با دو مأمور رفتیم برای رأی دادن. حدسم درست بود. در راهروی عریض اجرای احکام میز چیده‌اند. چند نفر با کارت مشخصات روی سینه شناسنامه‌ها را تحویل می‌گیرند و تعرفه می‌دهند. دورتادور مسئولین زندان ایستاده‌اند یا در رفت و آمدند. یکی دو متر آن‌طرف‌تر سه چهار صندلی دور یک میز پایه کوتاه گذاشته‌اند که احتمالا همان‌جا باید نشست و رأی‌ها را نوشت. سربازهای وظیفه سه چهارتایی و زندانیان عادی زردپوش در دسته‌های هفت هشت نفری می‌آیند و همانجا گوشه‌ای گعده می‌کنند و اسم‌ها را توی تعرفه‌ها می‌نویسند. هیچ حفاظ و محل جداگانه‌ای وجود ندارد، بلکه برعکس سه چهار نفر در همان فضای کوچک می‌پلکند و توی برگه‌ها سرک می‌کشند و با ایما و اشاره با آدم‌ها حرف می‌زنند.


رأیم را می‌نویسم و به صندوق می‌اندازم. «شما ناظر صندوق‌اید؟» دو نفری که پست صندوق نشسته‌اند می‌گویند بله، ماییم. «چرا اتاقی، اتاقکی، حفاظی درست نکردید آدمها بیان رأی‌شون رو مخفی بدن و برن؟… آخه شما بگید، سرباز و پرسنل حقوق بگیر رو احضار کنند بیارند جلوی چشم رئیس رؤساشون رأی بدن؟! اصلا می‌شه؟! طرف اصلا احساس امنیت می‌کنه؟!» «خانوم شما اگه مشکلی داشتید می‌گفتید می‌بردیم‌تون تو یه اتاق تنها رأی بدید.» «من که مشکلی ندارم. به خاطر رأی هشتاد و هشتم اینجام، سرم رو هم بالا می‌گیرم می‌گم به کی رأی دادم! پرسنل اینجا رو می‌گم، سرباز رو می‌گم، زندانی عادی رو می‌گم…» به حرف‌هایم گوش دادند و ان‌شاالله ماشااللهی گفتند و تمام شد. ریحانه و نرگس هنوز داشتند می‌نوشتند. آمدم کناری ایستادم و فکر کردم اصلا چرا گفتی؟ چه فایده؟ در تمام مملکت دارند همینطور رأی می‌گیرند. یادم آمد شنیده بودم که در سربازخانه‌ها… «به تو چه ربطی داره؟ تو چه کاره‌ای؟» مرد تنومندی داشت به طرفم می‌آمد. صدایش را بلند کرده بود و دست‌‌هایش را در هوا تکان می‌داد. می‌گویم: «مگه دروغ می‌گم؟ این چه وضع رأی دادنه؟ خب طرف می‌ترسه بالای سرش وایستن نگاش کنن.» طرف پرخاش می‌کند: «حرف نزن! رأیت را بده برو!». «من.‌..». « حرف نباشه!!». نگاهم به جلوی سینه‌اش می‌افتد؛ کارتی روی آن نیست: «شما اصلا چه کاره صندوقی؟!» اما مرد راهش را کج کرده و برگشته است. دستی در هوا تکان می‌دهد و مشغول سرک کشیدن می‌شود. حرف‌هایم را باز رو به ناظرین تکرار می‌کنم و با یکی از مأمورینی که ما را آورده می‌روم سه چهار متر دورتر، توی محوطه. چند لحظه بعد ریحانه هم می‌آید. منتظر نرگسیم. ناگهان از پشت سر فریادهای نرگس را می‌شنویم: «حق نداری توهین کنی! اون اسمش بهاره هدایته، تو اسمت چیه؟…» بیست سی نفری دورش جمع شده‌اند. مرد تنومند سینه به سینه او ایستاده و تقلا می‌کند در آن شلوغی از در بزند بیرون. رئیس حفاظت زندان، رئیس صندوق و ناظرها همه آمده‌اند نرگس را آرام کنند و حق را به او می‌دهند و قول رسیدگی می‌دهند. ما فقط در آن شلوغی جسته و گریخته می‌فهمیم که بعد از بیرون آمدن ما، مرد رفته سراغ مأمور دومی که بالای سر نرگس ایستاده و از او دو بار اسم مرا می‌خواهد: «اسم این دختره چی بود؟» مأمور جواب نداده. مرد می‌گوید: «نمی‌گی؟…خودم پیداش می‌کنم و …» این سه نقطه آخر نرگس را آشفته کرده آنقدر که از عصبانیت سرپا بند نیست. هر چه می‌پرسیم مرد چه گفته، جواب نمی‌دهد، در عوض سر مرد فریاد می‌زند: «تو حق نداری به یه زن فحش رکیک جنسی بدی، مگه چی گفت؟!!…»


✅ @kalemenews


🔹گزارش بهاره هدایت از رای دادن در زندان اوین (3)


ساعت ۴ بعدازظهر _ حالا توی بندیم. نرگس تلاش می‌کند بخوابد تا بلکه آرام بگیرد. از اینکه مرد لحظه آخر از دستش در رفته عصبانی است. همه مسئولین و ناظرین و مأمورین و کادر سر صندوق گفتند: «کی؟! او؟! اسمش؟… نه، ما نمی‌شناسیم!» حدس‌مان این است که طرف مأمور امنیتی بوده باشد. لحظه آخر، مرد که دو سه نفر زندانی آبی‌پوش* را با خود آورده بود، در میان شلوغی گم شد.


ساعت ۴/۵ بعدازظهر _ سه نفری مشورت می‌کنیم که درباره درگیری امروز سر صندوق و فحاشی‌ای که نرگس هنوز از به زبان آوردنش ابا دارد، چه کنیم. تصمیم بر این می‌شود که شکایت کنیم، که خب، می‌دانم به جایی نمی‌رسد.


ساعت ۵/۵ بعدازظهر _ بند آرام است. مراسم چای بعد از ظهر برقرار است و خوش و بش‌های معمول. انگار هیچ اتفاق مهمی در جریان نیست. یکی از هم‌اتاقی‌ها می‌پرسد: «چی شد؟ رفتین؟» «آره، دو و نیم بردنمون» صورتش را لبخندی مصنوعی چروک می‌اندازد و دیگر چیزی نمی‌گوید. انگار گناهی از من سر زده و او بزرگوارانه دارد با لبخندش آن را نادیده می‌گیرد. فرار می‌کنم به گوشه دیگر بند.


ساعت ۶  /


۵


 غروب _ سکوت همچنان برقرار است. هر از گاهی با ریحانه می‌رویم گوشه‌ای و حس شور و شیرینی را که سراپایمان را فراگرفته، می‌تکانیم. بعد نفس عمیقی می‌کشیم و همراه اکسیژن، هیجان و اضطراب‌مان را فرو می‌خوریم و برمی‌گردیم توی اتاق. فضا اینطور اقتضا می‌کند، انگار ما که تا دیروز همبند بقیه بودیم، تا مدتی می‌شویم همدست زندانبان؛ همدست رکب‌خوردهٔ حکومت. موقع رفتن به اتاق از کنار کسی رد می‌شوم، او که انگار ماجرای فحاشی سر صندوق را شنیده ریشخند می‌کند که: «اینم آخر عاقبت رأی دادن! من که شناسنامه‌م سفیده!» کس دیگری کنارش می‌گوید: «اینا سوپاپ اطمینانن…» خاری در گلویم می‌خلد.


ساعت ۱۲ شب _ تمام شد. کلنجار رفتن‌ها تمام شد، لرزش دست‌ها موقع نوشتن بعضی اسامی هم تمام شد… فقط کاش همین حداقلی را که اراده کردیم، برآورده شود.


بهاره هدایت


زندان اوین


* زندانیان آبی‌پوش، زندانیان بند امنیتی سپاه یا وزارت اطلاعات هستند.


✅ @kalemenews


 

Tuesday, 23 February 2016









رأی بدهیم به خودمان

به آن کس که باور داریم

رأی بدهیم که رأی نیاورند

زنده باد خودمان

 


مهین میلانی

vancouverbidar@gmail.com


اسماعیل کاداره نویسنده ی آلبانیائی در شاهکار خود "کنسرت در زمستان" که برای او جایزه ی "من بوکرپرایز" را در سال 2005 به ارمغان آورد، در این کتاب که سرشار است از طنز، الهام، التهاب، دلهره، عشق و درایت، و کمونیسم آن زمان را در چین، در آخرین سال های مائوتسه تونگ به زیباترین شکلی نقد می کند و بخشی از آن گویای احوال روشنفکران کمونیست سال های 70 اروپا و از جمله دانشجویان ایرانی در کنفدراسیون است، بخشی از رمانش را اختصاص داده است به زمانی که در زمان انقلاب فرهنگی چین همه کس در هرجایی تحت کنترل قرار داشت، به صورتی که در توی جیب کت افراد، توی دستشوئی، توی اتاق خواب و... میکروفن کار گذاشته بودند تا بتوانند هرکلامی را که ادا می شود بشنوند.

مردم برای اینکه اطلاعاتی دست مقامات ندهند، زبانی جدید اختراع می کنند مثل زبان " می زی گزم که زه " ی خودمان. و مقامات همه گیج و گنگ می مانند که چه کنند.

این که این امر واقعیت داشت یا ساخته ی ذهن خلاق اسماعیل کاداره است، چندان توفیری نمی کند.

من این کتاب را در سال 1374 در ایران ترجمه کردم و نشر مرکز آن را به چاپ رساند.

و خانم سان سوشی که با درایت، و بی اینکه حتی کمترین تحقیری به حکومت پلیسی برمه بکند، حکومتی که در آن تجاوز به کودکان کم سن و سال، ایدز، و تجاوز به حریم فردی انسان ها بی داد می کرد، بالاخره جای خود را به عنوان لیدر پیدا کرد، مطرح می کند که مردم این جنایت ها را با طنز بیان می دارند. طنز تلخی وضعیت را می گیرد، در عین حال وسیله ی مناسبی است که کمتر زیر تیغ سانسور برود.

ما نیز می توانیم

ما نیز می توانیم راه هایی را بیابیم که اگر چه نمایندگان واقعی مردم را در میان لیست کاندیداها نمی بینیم، ولی نمایندگان خود را مطرح کنیم، حتی اگر به طور قطع بدانیم که در خوانش آراء آنها را نادیده می گیرند.

می بایست رأی بدهیم. به خودمان، به هرکس که او را باور داریم. به عباس میلانی، به مسعود نقره کار، به سیروس علی نژاد، به صدرالدین الهی، به رفیق خوش فکرمان، به همسایه ی دلنگرانمان، به هرکس که گمان می کنیم می تواند برای ایران و برای مردم ایران واقعا نیرو بگذارد. به کسانی که دیگر به انقلاب های با خون ریزی اعتقاد ندارند ولی مشکلات را می شناسند و تا حدودی به راه و چاه حل مشکلات ایران بیمار اندیشیده اند.

فکر کنید اگر یک میلیون به عباس میلانی رأی بدهند چه هراسی که در دل ها نمی اندازد.

در اینجا باید ذکر کنم که من هیچ نسبت خویشاوندی یا دوستی با آقای عباس میلانی ندارم. من به عنوان روزنامه نگار از یک سخنرانی ایشان گزارش تهیه کرده ام.

خواسته ها بسیار روشن هستند. ولی خوبست آنها را فرموله کنیم. و منتشر سازیم. و لیست کاندیداهای خود را تا روز انتخابات مرتب پخش کنیم.

اینست تکلیف شب ما تا روز انتخابات.

به پیش

زنده باد خودمان

 



یک عمر به دنبال قاتل... و آنگاه...
نگاهی به کتاب "نقش پنهان" از محمد محمد علی

به مناسبت هفتاد و دومین نشست "کافه راوی" در ونکوور 

مهین میلانی
راوی وقتی از ماجرای زندگی قاتل پدرش سر در می آورد، فراموش می کند که از وقتی پدرش کشته شد، یک لحظه آرامش نداشت. به جنوب رفت، و به شمال رفت برای اینکه قتل را از ذهنش بیرون کند. نشد. نمی شد. چگونه می شود؟ ولی شد. وقتی ماجرا عیان شد. 

و این مسئله ی اصلی داستان "نقش پنهان " است. نقش دیگر پنهان نیست. صفیه عشق پنهان پدر راوی است. در بسیاری از ازدواج ها در ایران چند دهه ها پیش از این، و هم حالا، زن ظاهر قضیه را حفظ می کند و بروز نمی دهد. و مرد مثل همه ی مردهای دیگر که در موضع قدرت قرار دارند و قانون شرع و عرف هم این اجازه را به او می دهد، از موقعیت استفاده می کند. خانه و خانواده را دارد. همه چیز مرتب است. و زن دیگری هم هست که خواست های او را برطرف می سازد.
و آن زن که پدرو مادرش در کودکی از سر بازش کرده اند، شوهر او را با بچه تنها می گذارد. زن سال ها در جنوب جنگ زده و پس از آن در تهران با کار در خانه های مردم سرش را بالا نگاه می دارد. به سرو وضعش اما می رسد. کلاه گیسی بلند و بور بر سر می گذارد که از تک و تا نیافتد. و اجازه نمی دهد کسی با او تحقیرآمیز رفتار کند. متفاوت است. همسایه ها او را بر نمی تابند. او را می تارانند. می گویند که لکاته است. نیست. او زنی است قوی و محکم. اما تنهاست. هیچ کس پشت او نیست. با پدر راوی رابطه برقرار می کند. نیاز عاطفی است؟ جنسی است؟ نیاز به یک پشتیبان است؟ نیاز مالی است؟ در داستان روشن نیست


راوی از زمان کودکی آن زن را می شناخته است. با دخترش به گونه ای حس های اولیه ی عشق را در میهمان بازی های بچگانه تجربه کرده است. آنگاه واقعیت را در می یابد. چه بسا آن دخترک خواهرش بوده است.
از زمان قتل پدر کابوس و خواب های مغشوش او را رها نکرده است. ذهنش به دنبال قاتل پدر، او را از زندگی انداخته است.

پدر کشته می شود توسط شوهر آن زن و بدین ترتیب زندگی راوی را در آینده رقم می زند. زندگی او این چنین مقدر می شود و زندگی در جستجوی قاتل پدر معنا می یابد به گونه ای که اهمیت ندارد اگر دختر خاله را که از کودکی برایش در نظر گرفته اند به همسری برگزیند.

اما واقعیت که اندک اندک برملا می شود، نقش پنهان که از پرده بیرون می آید، قاتل پدر در یک چهارچوبی قرار می گیرد که قتل را توجیه می کند. بخشش نیست با برخوردی از بالا. می پذیرد عمل قتل را. چه بسا خود نیز اگر به جای شوهر آن زن می بود و واقعیت را در می یافت چنین می کرد. بیکاری و درماندگی بیداد می کرد. غذایشان خون خشک شده ی گاوها بود. نمی توانست بماند.

جنازه ی پدر و قاتل هردو بر دوش

ما افکار، روش زندگی، ذهنیات و چهارچوب فکری و عملی خود را از شرایطی که در آن زندگی کرده ایم دریافت می داریم. و در آن چهار چوب است که راه زندگیمان تعیین می شود، که به انجام اعمالی از جمله تعصب آمیز دست می یازیم. محمد علی از زبان راوی می نویسد: " ما همه وارث سرنوشت خویشاوندان خویش هستیم". می بایست اتفاقاتی از نوع دیگر رخ دهد، اطلاعاتی از گونه ای متفاوت برملا شود تا همه چیز زیر و رو گردد و قاتل پدر راوی در رویا تابوت پدر را بر زمین بگذارد و او را کفن کند. و راوی با قاتل همراه است در همه حال. می گوید: "به واقع من از مردن پدرم خوشحال بودم".    جنازه ی پد ر و قاتل هردو را به دوش می گیرد.

محمد علی از زندگی های معمولی و داستان های تکراری نقشی مصور کرده است که در اجتماع می تواند بر همگان مصور باشد. می توان کشیش در کلیسا بود، در بینوایان ویکتورهوگو، و دزدی ژان والژان را کتمان کرد و به او پناه داد و می توان خود را به جای بزهکار گذاشت و او را فهمید ، و هم می توان "ای کشته که را کشتی تا کشته شدی زار " را شعار زندگی قرار داد و هی و هی قصاص کرد. کشت و کشتار تا ابد. کاری است بس مشکل. ولی زندگی می آموزد چگونه خنجر را غلاف کنیم. معترضین بر سر کار آمده اند (در اغلب انقلاب های بزرگ جهان مثل فرانسه و روسیه) و سردمداران گذشته را کشته اند و سپس معترضین خود را و معترضین آنها نیز به همین اعمال دست زده اند: دور و تسلسل کشت و کشتار

نفهمید چطور شوهر شد

صفیه را در کودکی از سر باز می کنند. برای پدرو مادر زیارت حرم مطهر مهم تراست تا مراقبت از دختر. دختر کچل است. می ترسند روی دستشان بماند و مرد را یکی - دوماه به عنوان داماد سرخانه نگاه می دارند. و داماد نمی تواند از پس اداره ی خانواده برآید. سنگین است برای آن مرد. ناخواسته و ناغافل او را در جایی گذاشته اند که در موقعیت او نمی توانسته است عمل کند. می گذارد و می رود. سال ها غیبت دارد. آقا آمد خطبه را خواند. نفهمید چطور شوهر شد. آمادگی نداشت. نتوانست ببرد جلو. نه انگیزه، نه عشق، نه توانایی مالی... آنگاه بر می گردد و بله... حس غبن او را از پا می اندازد. زنش را می بیند که کسی غصب کرده است (پدر راوی)، کسی که وضع مالی اش خوب است، زن و بچه و خانواده دارد. نسبتاً در رفاه است.

و سپس به عنوان قاتل به زندان می رود و بعد خودش را در زندان می کشد.

و زن در خوزستان جنگ زده و سپس در تهرانی که جنگ زده ها را قادر به فهمشان چندان نیست، با کار در خانه های مردم زندگانی را با چنگ و دندان سعی می کند حفظ نماید. اگر صفیه تحت حمایت جامعه قرار می گرفت، در نبود شوهر می توانست از وضعیت آبرومندانه تری برخوردار باشد، اگر صفیه توانسته بود به عنوان یک زن تنها با بچه حقوق قانونی خود را دور از شوهر دریافت دارد، آنچه که در غرب به نام خدمات اجتماعی شناخته می شود، شوهرش به خود اجازه نمی داد بعد از سال ها دوری هنوز خود را مالک او بداند و او به عنوان زنی مستقل و توانا چه بسا تن به ارتباط با پدر راوی نمی داد یا آزادانه و آشکارا خواسته اش را عملی می کرد.
و اگر سنن و عرف در جامعه قوانین محدود کننده برای افراد تعیین نمی کرد و امکانات اقتصادی فراهم بود، مادر راوی ماجرای شوهرش با صفیه را کتمان نمی کرد و خود مستقل به زندگیش ادامه می داد و همه چیز در پرده نمی ماند.

و کابوس پایان می یابد

قتل صورت گرفته است و بچه در تمام زندگیش به دنبال قاتل است. یک امر طبیعی احساس بشری جهانی و چندان ربطی به سیاست های مملکتی و قوانین اجتماعی ندارد و در هرجای جهان می تواند این امر رخ دهد. و در نتیجه یک وضعیت یا واقعه می تواند فرد را تا ابد گرفتار آن حادثه نگاه دارد. راوی حتی خود را وارد ماجراهای سیاسی می کند بی آنکه مخالف رژیم سلطنت باشد و فکر می کند حالا که سایه ی پدر همواره با اوست، دیگر فرق نمی کند که زندگی چگونه ادامه یابد.
به طور دائم در گیر رویا و کابوس است. فرصت نفس کشیدن ندارد. کابوس از پس کابوس. رویا ها و کابوس های راوی از جمله بخش های قابل توجه داستان هستند که بدون آنها داستان نمی توانست کشش داشته باشد. این کابوس ها درگیری راوی را با قتل پدرش و آنچه زندگی بر سر او آورده نشان می دهد و واکنش های راوی از نوع واکنش فردی بسیار پر احساس اما در عین حال معقول است. به همین دلیل زندگی بسیار دشوار می شود. اما عاقبت مهره ها  کنار هم چیده می شوند تا پازل حل شود اگر چه به بهای سال ها عمر، و وقتی به کنه ماجرا دست می یابد، ذهن متحجری ندارد که درجا بزند. داده های نو را راهوار آینده می سازد. قاتل را نه قاتل بلکه حاصل ذهنیاتی و اجتماعی که از او قاتل ساخته است می بیند.

و کابوس پایان می یابد