Thursday, 3 September 2015

واژه ی "کوبیدن" در فرهنگ ما (*) 
مرسی آقای فاضلی
گفت و گویی که شروع کردید، همان چیزیست، همان راهکار اساسی است که اکنون ما به آن نیاز داریم.
درست می گوئید آن مافیای دسته و گروه که شما می گوئید وجود دارند. در داخل و در خارج از کشور. دقیقا وقتی من می گویم زندانی و زندانبان هر دو از یک آبشخور خوراکشان را تغذیه می کنند، به همین معناست. حالا فکرش را بکنید همین آدم هایی که پرویز دوایی از دستشان فرار کرد، اگر به قدرت می نشستند، آیا همان رویه را در پیش نمی گرفتند که حکمرانان فعلی؟ آنها اگر نویسنده ی هم صنف خود را به قول شما له و لورده می کنند، فردا که در کرسی صدارت و وزارت و وکالت نشسته باشند و چماق و توپ و تفنگ و همه جور ابزار رسانه ای و غیره را نیز در اختیار داشته باشند، مخالفین و دگراندیشان را نیز به شدت بیشتر له و لورده خواهند کرد.
متاسفانه این چنین برخورد در فرهنگ ما عمیقأ جای گرفته است. هر فرد، در هر سطح دانش و در هر قشر اجتماعی متاسفانه چنین عمل می کند. به عبارتی این شاید بزرگترین مشکل فرهنگی ماست که در نتیجه ی سالها حاکمیت دیکتاتوری، پدرسالاری و توتالیتاریسم مذهبی ملکه ی فرد فرد ما شده است. ما هر کدام یک دیکتاتور کوچولو هستیم.
و شما می گوئید که نظرات و کتاب این افراد و از جمله آل احمد را چاپ می کردید و سپس او را به شدت می کوبیدید.
اینجای مسئله است که من حرف دارم. کوبیدن یعنی توی سر کسی کوبیدن، کوبیدن یعنی چیزی را در هاون گذاشتن و آن را له و لورده کردن. کوبیدن یعنی از بین بردن.
کوبیدن چیزی است مانند "مرگ بر..." 
من معتقدم چنین مفاهیمی و در نتیجه چنین واژه هایی می بایست از فرهنگ ما، از ذهن ما، از زبان ما حذف شود. وگرنه ما نیز همانند مافیایی که از آن نام می برید، می رویم که بکوبیم و له و لورده کنیم.
بله ما با قاطعیت، با استدلال محقق، با دانش به هر سخنی و به هر کنشی پاسخ می دهیم. اما نه برای اینکه افراد حامل این برخورد ها را بکوبیم. حتی کنش و دیدگاه هایشان را نمی کوبیم. ما با آن ها برخورد می کنیم. با استدلال و علم نشان می دهیم که چرا فکر می کنیم رفتار و کردار نادرستی را پیش می گیرند.
قبل از هرچیز لازم است آنها صداقت و رفاقت را در برخورد ما حس کنند.  
دوم اینکه عمیقا حس کنند ما برای دوستی آمدیم نی برای دشمنی 
سوم اینکه آنها باید حس کنند ما خود را صد در صد نمی دانیم و جا می گذاریم که شاید ما نیز اشتباه کنیم و چه بسا روزی دیدگاه های آن ها را بخشا یا کاملا بپذیریم.
چهارم اینکه کم کم این حس را در همگان ایجاد کنیم که انتقاد از خود امری است متین و افراد فرهیخته به آن می پردازند. لذا انتقاد از خود صمیمانه قبل از هرچیز راه را می گشاید برای برخورد به دیگران
و  اما مهم تر از همه بدون عشق نمی توان هیچ گامی برداشت.
تصور کنید فرزند شما پسری است بالغ ولی بی ادب و خشن. هم از امکانات شما بهره می جوید و هم اعتنائی به برقراری یک رابطه ی محترمانه ندارد.
در این میان شما می توانید این پسر را از خانه بیرون کنید و برای همیشه عداوت را بین خود و او بر قرار سازید؛ می توانید شما نیز چون او خشن باشید و بی اعتناء به حقوق جمعی و فردی او جنگ هرروزه را سامان دهید؛ و می توانید روشی در پیش گیرید که او به رفتار نامتناسبش پی ببرد و هم رابطه ای خوب مستقر گردد.
شما عاشق فرزندتان هستید. ولی با پدیده ای روبرو شده اید که احساس می کنید لنگ می زند. که احساس می کنید این برخورد نامتناسب برای فرزندتان هم مناسب نیست، زیرا او فردا در اجتماع تو دهنی های محکم خواهد خورد. و چه بسا در این میان پی ببرید شما نیز رفتارهایی را درپیش گرفته اید که می توانسته است بخشا سبب ساز خشونت گرایی در او شده باشد. بچه ها نعمت خوبی هستند تا ما را تعدیل کنند. مراوده و همزیستی با نسل های جوان تر بسیار خوب اشتباهات ما را برای خود ما عیان می سازد و به ما می آموزد راه و روش مدارا را . محمد مختاری را به یاد بسپاریم.
"شاعر صدای خداست"
براهنی در همان سخنرانی که صحبتش را کردم گفت "شاعر صدای خداست". شما می دانید این حرف یعنی چه. صدای خدا یعنی وحیی که از جانب خدا نازل شده است. یعنی که شما پیامبرید. یعنی که دیگر کسی حق ندارد حرف روی حرف شما بزند.
خوب کسی که چنین تفکری را فرموله کرده است، به همان امامی می ماند که آیه های قرآن را دستورالعمل قرار می دهد و تخطی کار از آن آیه ها مهدوم الدم است یا برطبق قرآن کسی را که به آن ایمان نیاورد باید با او جنگید، و هرکسی که دم به دم ندهد یا حتی چون منی گزارش مو به مویش را می نویسد و غیر قابل انتظار است و خوشایند سخنران نیست زیرا سخنران در آن حرف هایی زده است که گمان نمی رفت کسی آن ها را پابلیک کند، باید تخطی شود، باید حذف شود. آری درست می گوئید "راحت دست به چاقو" می برد.
با حسین شرنگ نیز مصاحبه ای داشتم. هنگام مصاحبه با یک شیشه ودکا حاضر شده بود. من این امر را در متن مصاحبه ام آوردم، نه به عنوان انتقاد بلکه به عنوان رفتاری که مختص یک فرد می تواند باشد برای معرفی بیشتر او...حسین شرنگ یک نامه نوشت به روزنامه. در آن نامه تعدادی اشتباهات فنی در متن من ذکر کرده و سپس گفته بود: "مهین میلانی مرا چیز خور کرد و این حرف ها را من زدم".
سینا سرکانی در آغاز به نظرم رسیدم که شعر های خوبی می گوید. ولی هرکار کردم راضی نشدم با او مصاحبه ای کنم. زیرا به تدریج در کارهای مشترک موقتی که با هم داشتیم احساس کردم او به عنوان یک شاعر، یک فرد خود شیفته است که گمان می کند همه باید در اختیار او باشند. و طبعا این حس را در شعرهایش هم اگر چه بسیار نهفته، یافتم.
مثال های زیاد دارم به علت حرفه ام و تنوع فعالیت هایم.
حال من باید چگونه با اینها برخورد کنم. اگر بخواهم مثل خود آن ها رفتار کنم که با آنان هیچ فرقی نخواهم داشت. آقای پیام رفیقی مطلبی در برخورد به برخورد من نسبت به کامنت شما به متن آقای نگهبان در فیس بوک من نوشته اند.
مبحث کلی ایشان را قبول دارم و مثالی که از رفسنجانی می زنند و نوع برخورد طیف های مختلف راست تا چپ. اما نوع لفاظی و لحن و کلماتی که در برخورد با نیروها ی چپ و دیگر نیروها به کار برده می شود، همان روشی از نوع "کوبیدن" است که من با آن مخالف هستم. و غیرقابل انتظار نیست که آنان نیز با همین لحن ایشان را بکوبند.
دیکتاتور منش ها به خود اعتماد ندارند و خود شیفته ها خود را برتر از هرکس می دانند ودیگران را حذف می کنند. خوب ما چگونه باید با آنها برخورد کنیم؟
اگر مستقیم توی دلشان برویم و بگوئیم که شما دیکتاتور هستید، یا خود شیفته اید، یا چاقو کش هستید و حرف های باسمه ای می زنید، و به عبارتی مکرر آنها را بکوبیم و بکوبیم، اولین کاری که کرده اید دشمن تراشی برای خود است. و نتیجه ی این کار همان عداوت و بیشتر کردن فاصله هاست و سوء تفاهم هایی که هیچ گاه برطرف نمی شود. و گفتار ما هرچند متین ره به جایی نخواهد برد.
اخیرأ فیلم مستندی دیدم به نام "ایرانین" از مهران تمدن، مستند ساز ساکن در فرانسه. او با چهار آخوند و طلبه ی میان سال و جوان در یک خانه برای چند روز با هدف همزیستی زندگی می کند. در این فیلم، نوع نگاه برای تغییر بسیار زیباست. این فیلم در عین حال نشان می دهد که این سه آخوند و طلبه، حاضر شده اند با یک لائیک به طور موقت زندگی کنند، و علیرغم نظریه های سفت و سخت، می توانند در مقابل دیدگاه های کاملأغربی مهران تمدن نرمش داشته باشند، و در عمل در برابر کنش هایی به فکر فرو روند. اگرچه صراحت در بیان آن نداشته باشند. و اگر چه شرعأ با آن مخالفند.
با این دیدگاه و با این نقطه نظر است که من در شرایط امروز جایی برای انقلاب های حکومت برانداز با یک جنگ رو در روی خصمانه نمی بینم.
اگر بر این اساس بخواهیم حرکت کنیم، می توانیم با حکمرانان و هم با کسانی که اگر جای آنان بنشینند همانگونه رفتار خواهند کرد، شام افطار صرف کنیم و به گفت و گو بنشینیم. با رعایت نکات چندگانه که در بالا ذکر کردم. و این به معنای مشارکت در ظلم و بیداد و زندان و دیکتاری نیست، بلکه برای راهیافت هاییست به منظور یافتن راه حلی برای رسیدن به آنچه گمان می کنیم درست است.
بسیار دشوار است. می دانم.
 مهین میلانی
با احترام به شما آقای حسین فاضلی (نانام) که یک فیلم ساز بسیار خوب، پسا مردن و موشکاف هستید
و با آرزوی روزهای بهتر
مهین میلانی
با احترام به شما آقای حسین فاضلی (نانام) که یک فیلم ساز بسیار خوب، پسا مدرن و موشکاف هستید
و با آرزوی روزهای بهتر
MAHIN MILANI مهین میلانی
  August 30
(*) این مطلب را من به دنبال نوشته ی من: " آیا چیزی مثل زندانی و زندانبانوجود دارد؟"  بر مطلب آقای نگهبان و کامنتی که آقای حسین فاضلی  و هم چنین آقای پیام رفیقی نوشته بودند، نوشتم و در فیس بوک آقای نگهبان پست شد.
برای سهولت برقراری ارتباط بین استدلالات من و دو کامنتی را که آقای فاضلی قبل و بعد از این نوشته در فیس بوک آقای نگهبان پست کرده اند، این دو کامنت را نیز در اینجا می آورم. هم چنین کامنت آقای رفیقی و نوشته ای که توسط آقای مجبتی طالقانی از طریق ایمیل دریافت کردم. 
مرسی خانم میلانی
ابتدا اینکه تحمل حرف ضد خود به معنی تایید آن نیست. من آل احمد را مرتجع می دانم. اما اگر ناشر بودم و او هم زنده بود و کتابی نوشته بود و برای چاپش کسی را پیدا نمی کرد حاضر بودم کتابش را چاپ کنم. چاپ می کردم و بعد هم به شدت و بی ملاحظه آن را می کوبیدم! این را رفتار درست می دانم. مطلقن تن به سانسور دیگران- از جمله دشمنان فکری خودم- نمی دهم. اما به کسی هم نان قرض نمی دهم. آن افرادی که در کامنتم اسم بردم دقیقن بر خلاف این عمل می کردند. مافیایی دسته و گروه تشکیل می دادند. به خودی ها باج می دادند و غیر خودی ها را به زشت ترین وجهی له و لورده می کردند. نه تفکرشان را: خودشان را، شخصیت شان را، هویت شان را، دار و ندارشان را، جد و آبادشان را!! پرویز دوایی که آدم خوش فکر و بسیار محترمی ست و این را به سابقه ی دوستی چند ساله مان در اروپا می گویم و اتفاقن در اوایل دهه ی هفتاد میلادی از دست همین جمع ها فرار کرد و برای همیشه به اروپا رفت، می گفت " حسین آقا همیشه می خاستند آدم را بزنند. تا با کسی اختلاف پیدا می کردند می خاستند بزنند!". یک تفکر باسمه ای میلیتانتی در جمع روشنفکران ایرانی حاکم بود (و هنوز هم در بین به اصطلاح "متعهدها"مان هست) که هم از شعور نازلی برخوردار بود و هم راحت دستش به چاقو می رفت! این تفکر را باید اول کالبد شکافی کرد و بعد به کناری گذاشت.
 
و اما در مورد "نسخه پیچی" برای داخلی ها که فرموده بودید، بله، به هر انتقادی می شود "نسخه پیچی" گفت- و نه فقط در زمینه های اجتماعی و فرهنگی که موضوع بحث ماست. یک دختر ۱۶ ساله هم که می خاهد به پارتی برود در جواب مادرش که می گوید فلان لباس را نپوش و شب قبل از بهمان ساعت خانه باش می تواند بگوید "برای من نسخه نپیچ"! این حرف را در هر موردی می توان زد. شما به صرف خارج بودن و "دور از محیط بودن" نیست که نسخه پیچ می شوید: به دلیل هر اختلاف و تفاوتی می توان به شما نسخه پیچ گفت: اختلاف طبقاتی، تفاوت سنی، گرایش جنسی...! اگر بخاهیم این راه را برویم که باید چند میخ کت و کلفت در تابوت نقد اجتماعی بکوبیم و به مراقبه ی اجباری بنشنیم!... 
برسیم به حرف دوستتان در مورد تفاوت ایشان با جناب خلخالی... بله، عده ای بی تردید فقط همین تفاوت را باآقای خلخالی دارند که عمامه سر نمی کنند. اما من معتقدم که تفاوت های بیشتری با ایشان دارم. اگر نداشتم جا نداشت که از ایشان انتقاد کنم و بله احتمالن در افطاری های وزارت ارشاد هم با کمال اشتها شرکت می کردم و شاید با اشتیاق آدم هم می کشتم! اما فکر می کنم که فرقم با خلخالی فقط در عمامه سر نکردنم نباشد. امیدوارم که اشتباه نکنم...
درود بر شما
 
نه خانم میلانی، منظور من از "کوبیدن" کوبیدن شخص آل احمد نبود: کوبیدن نظرات و عقایدش بود. با آن مشکلی ندارم. البته اگر بشود به توصیه شما مانند مادر ترزا از در وارد شد و فرد مورد انتقاد را اول عاشق خود کرد و بعد به بحث پرداخت که خب، بله، عالی می شود. کار قشنگی خاهد بود. قشنگ اما- از دید من- غیر ضروری.
و البته در نظر داشته باشید که "کوبیدن" نظرات دیگران به معنی خورد و خاکشیر کردن خشونت بارشان نیست: به معنی انتقاد صریح از آن هاست. می توانید "کوبیدن" را بردارید و به جای آن بگذارید "انتقاد کردن". یک نمونه از انتقاد کردن های بنده را در کامنتی که برای علی نگهبان عزیز گذاشته بودم مشاهده فرمودید. تحلیل مشخص از شرایط مشخص!
و اما در مورد آن "ناقد بزرگ" که فرموده بودید، بله، مسلم است که اوخود را خدا می پندارد. ولایت مطلقه ی فقیه مگر فقط یک مقوله ی مذهبی ست؟ در فرهنگی که شبان رمه گی از سر تا پایش می بارد و نوچه پروری شعبان بی مخی همانقدر در چاله میدان هایش رواج دارد که در محافل ادبی و فکری اش، چرا ادیب نتواند ولی فقیه شود؟ ...  
در این فرهنگ کمتر کسی جرات می کند که به "مقدسات" ادبی بپردازد و در آن ها تحقیق کند. نگاه انتقادی به چیزهایی بی اعتناست. نام و نشان یکی از آن چیزهاست. اقتدار و اتوریته یکی از آن چیزهاست. در گذشته پیش آمده که علی نگهبان مطلبی نوشته یا من حرفی زده ام و حضرات متساوی الاضلاع رم کرده اند و گونه ای واکنش نشان داده اند انگار هویت ادبی شان شیشه است و حرف های امثال من و علی نگهبان سنگ! البته بیشتر این هویت ها شیشه ای ست. اما نه ما سنگ پرانیم و نه من یکی علاقه ای به شکستن شیشه های جورواجور دور و برم دارم! آنچه که ما می کنیم تنها نشان دادن ترک هایی ست که فی الحال بر این شیشه ها نشسته. نه اینکه این ها- این شیشه ها- به خودی خود مهم باشند. نه، مشکل خود شیشه ها نیستند: مشکل فرهنگی ست که شیشه ی شکسته تولید می کند! ... سانسور و خودسانسوری کار و بار شیشه ی شکسته است!
 
از سوال های ابتدایی باید شروع کرد. اولین سوال برای من این است: چه فرقی هست میان تاجری که کفش می فروشد و تاجری که حقیقت؟ گیرم که این دومی در قاب و قالب فرهنگ برتر (مثلن ادبیات) کار کند و محافظانش محفوظاتش و واژه های پرطمطراقش باشند؟
و در آخر ممنون بابت کمپلیمان خانم میلانی اما من به هیچ عنوان خودم را پسامدرن نمی دانم. کلن برای این تقسیم بندی ها قایل به هیچ ارزشی نیستم و این را بارها گفته و نوشته ام... با این همه ممنون.
 
سال پایانی ریاست جمهوری دوره ی دوم رفسنجانی، وی به دیدار مقام عالیرتبه نظام میرود تا یک دوره ی دیگر در ریاست جمهوری باقی بماند. وی قصد داشت که یک کانال آبیاری مدرن در شمال ایران، از آستارا تا مشهد ایجاد نماید؛ آنزمان از جناح راست گرفته تا چپ داخلی و اپوزیسیون ملی و کمونیست و مشروطه همه ای داد بی داد برآوردند که :"ای وای! دمکراسی نابود شد!" گویا دمکراسی بطور کامل داشت در ایران پیاده میشد و تنها دوره ی سوم رفسنجانی" رشته ی دمکراسی را بر باد میداد! (اینها همانها هستند که اکنون "استفان هارپر" را که با هزار دوز و کلک قصد دوره ی چهارم نخست وزیری دارد را کاملا قانونی میدانند!) مسلما با این خواسته ی رفسنجانی از جانب "نظام" موافقت نشد، حتی جناح راست تعبیر "اکبر شاه" را درآورد و "اپوزیسیون نادان" هم آنرا تکرار کرد. اما حقیقت اینست که رفسنجانی نسبت به همه در آنزمان مترقی تر بود، ترقی خواهی به بوق و کرنای لفاظی چریک و ملیگرا و انقلابی نیست، که به آنست که به فکر روز مبادا باشیم. امروزه آلمان بروی برکه های خود یک نایلون وسیع قرار میدهد تا از تبخیر آنها در تابستان خودداری کند، حالا تو بگو رفسنجانی آخوند است، آلمان و مرکل هم آخوند هستند؟! چریک فدایی خلق و مجاهد خلق و سلطنت طلب دو آتشه که نمیفهمند و شعار "اکبر شاه" میدهند، از مرتجعترین و واپسگراترین اقشار جامعه ی ایران نیز عقب افتاده ترند. کسی که در دهه ی هفتاد درک میکند که کالای "آب"، استراتژیک است، نمیتواند "اکبر شاه" باشد. "شاه و مرتجع" همان کمونیست های انگلیسی، مجاهدین خائن، سلطنت طلبان آمریکایی و جناح راست واپسگرا هستند، هنگامی که اپوزیسیون با جناح راست در تخریب تنها رهبر جریان پراکتیک و استراتژیست ملی همراه میگردد جز اپوزیسیون خائن، انجمن اختاپوسی دایناسوری مخالفین و مزدوران موساد و نتانیاهو چه نامی میتوان بر آنان نهاد؟ ممنون از مطلب خوبتان خانم میلانی عزیز
31 Aug. 2015
 
مجتبی طالقانی
August 30, 2015
مقاله شما در ونکوور بیدار در پاسخ مطالب آقای علی نگهبان  و پی نوشت آقای  نانام  را خواندم . متشکرم که  هم مطالب اقایان و هم پاسخ خودتان را ارسال کرده بودید. جوابیه شما به نظر من حق مطلب را ادا کرده است و گفتنی ها هم  در مورد " زندانی و زندان بان" و هم در مورد آن پی نوشت گفته شده است. من پاسخ های شما را معقول و مناسب می دانم اما در یکی دو مورد از جوابیه شما حرفی دارم که تصور میکنم ارزش گفتن و شنیدن داشته باشد.
اول اینکه جایی که میگویید فرقی بین زندان بان و زندانی نمی بینید و همه از یک آبشخور آب خورده ایم به نظر اغراق شده می آید. در اینکه ما همه فرهنگ مشترکی داریم و در نقش های مختلف عملکرد های متفاوت داریم سخنی نیست اما این طور هم نیست که خشک و تر را یکسره با هم بسوزانیم . آدم هایی که از فرهنگی مشترک آمده اند ضرورتا عملکرد مشترک ندارند. بعلاوه فرهنگ چیز ثابتی نیست و عمل روزمره ما آنرا تثبیت میکند و یا تغییر میدهد و اتفاقا سهم تغییر بیشتر است به این دلیل ساده که بسیاری چیزهای مربوط به فرهنگ حتی چند دهه قبل امروز به نظر عجیب و غیر قابل قبول میرسد.
آدمها هم فرهنگ را به ارث میبرند و هم مرتبا آنرا تغییر میدهند .چیزی که به ارث میگذارند همان نیست که به ارث برده اند.بعضی ها به گذشته می چسبند و در مقابل تغییر می ایستند و برخی دیگر خواهان تحول و روش های تازه اند بی انصافی است که زندانی و زندان بان را به یک چشم نگاه کنیم. اگر غیر از این باشد جایی برای تفاوت های فردی و فرهنگی و طبقاتی و حتی جغرافیایی و منطقه ای باقی نمی ماند. این موضوع مختص ما و فرهنگ ما نیست . همه جوامع بشری مراحلی از تمدن را از سر گذرانده اند و همچنان می گذرانند. هر چه زمان میگذرد جوامع کامل تر و متعادل تر می شوند و نکته این جاست که محرک و موتور این گذار همان تفاوت ها ی جا گرفته در یک فرهنگ مشترک است. همان تفاوت زندانی و زندان بان.
البته راه پر افت وخیز است و مسیر آسان و خطی و صراط المستقیم نیست . اما در نهایت روند کلی به سوی بهبود و توسعه است . هم در عرصه فنی و تکنولوژیک وهم در صحنه طبیعت و محیط زیست و هم در عرصه اجتماعی . اینها خوش خیالی و توهم نیست . ما از گذشتگان مان بهتر زندگی می کنیم رفاه بیشتر داریم جامعه سازگار تر داریم و بسیار از هم خبر داریم و خبر ایجاد میکنیم.
داعش هست  بوکوحرام هست و گردن زدن ها و آدم سوزی ها و اسیر و برده گرفتن ها - نه در آن مقیاس که کشتی کشتی از افریقا به امریکا می رفت- همه این ها هست استفاده دولت ها از کوچک تا بزرگ از آنها هم هست . دیکتاتورها و زندان ها و شکنجه گاه ها هم هستند. اینها هست و فراوان هم هست و از گذشته های دور بوده است. اما نگاه به آنها چون گذشته نیست. قبلا عادی و قابل قبول بود و امروزه قبیح و وحشیانه است. پیشتر کسی اصلا خبر دار نمی شد و حالا به فاصله کوتاهی هم باخبرند.  . اینها همه دست آورد کوششهای نفس گیر و تحمل فشارها و بد نامی ها و شکنجه  ها از سوی کسانی است که همه فرهنگ گذشته خود را نپذیرفته بودند و بر علیه نادرستی ها آن مبارزه کرده بودند. ما همه سر در یک آبشخور فرهنگی داریم  اما همه یک جور نیستیم و با بر سرگذاردن عمامه خلخالی نمی شویم. همه آخوند ها هم خلخالی نیستند و نبودند.
دومین موضوع به افطاری خوردن مربوط میشود. با همه کس میتوان افطاری خورد و و مشکل از کنار هم نشستن نیست. اما نکته ای این جا هست که جای حرف دارد. در چه شرایطی و در چه حالتی کناره سفره دیگری می نشینید. از احترام یا ترس از سر تغییر دادن و اثر گذاردن و یا به قصد سود و منفعت شخصی بردن. هر دو سوی سفره دلایلی دارند که کنار هم افطاری می خورند. بعلاوه باید دید که سفره درچه شرایط و موقعیتی است.  به پای سفره ای که صاحب آن  دست بالا و موقعیت برتر دارد رفتن دیگر مدارا و انعطاف نیست. کدام یک از آن هنرمندان قادر بوده اند که سفره انداز را تحت تاثیر قرار دهند و یا حد اقل در شرایط برابر با هم صحبت کنند.
سخن مخالف را با شکیبایی  و دقت شنیدن  و برای رای دیگران احترام قایل شدن و قصد تبادل اندیشه داشتن با زبونانه و به امید مرحمتی در محضر حاکمی نشستن زمین تا آسمان فرق دارد و شایسته هیچ اهل فضلی نیست.
مجتبی طالقانی
August 30, 2015
 
MAHIN MILANI مهین میلانی

Thursday, 27 August 2015

آیا چیزی مثل زندانی و زندانبان وجود دارد؟
 
 
آقایان علی نگهبان و نانام (حسین فاضلی)،
 
مطلبی که آقای علی نگهبان زیر نام "زندانیی که عاشق زندانبانش شد"، در شهروند بی سی منتشر کردند، مطلبی بود که خیلی بحث های اساسی را می تواند باز کند. مسئله ی صرف افطار تعدادی از هنرمندان کشور با رهبر پیش از این از جانب فرج سر کوهی نیز در فیس بوک او مطرح شده بود.  و تعدادی مخالف و موافق بر سر آن مباحثه کرده بودند. هم در آن زمان لرزش های نگارش مطلبی در این زمینه در من به تپش افتاد.
اما پاسخی که نانام به نوشته ی علی نگهبان می دهد، مرا در نهایت جلوی کامپیوتر می نشاند. نانام به دلیل صراحت کلام تکلیف تو را با خودش خیلی راحت تر روشن می کند. او یک پست مدرنیست است که به قول خودش می گوید فرق بین مدرنیست ها و پست مدرنیست ها اینست که مدرنیست ها خارکسته اند و نمی گویند ولی پست مدرنیست ها خارکسته اند و می گویند که خارکسته اند.
افکاری که این نوشته را سبب ساز می شوند تازه در من بوجود نیامده اند. سال ها پیش از این، زمانی که از اروپا به ایران بعد از انقلاب برمی گردم و با مردمی روبرو می شوم که حس بیگانگی را حتا در خانواده ی لائیک خودم بسیار شدید در وطنم در من ایجاد می کنند، به این نتایج می رسم.
و سپس یک روز فرزان گوران، سردبیر مجله ی دنیای سخن به من گفت: " ببین من و تو هیچ فرقی با خلخالی و زهرا رهنورد نداریم. فقط من عمامه ندارم تو هم چادر به سر نمی کنی. "
 
من معتقد نیستم چیزی مثل زندانی و زندانبان وجود داشته باشد. حاکم و محکوم، ظالم و مظلوم، رئیس و مرئوس همه از یک آبشخور آب خورده ایم. هیچ ربطی هم اساسا به اعتقادات مذهبی ندارد. اگر چه تشدیدش کرده است. فقط اینکه در کدام موقعیت قراربگیریم، یکی از این دو نقش را بازی می کنیم. نگاه کنیم به اطرافیانمان ببینید چگونه با زن و بچه و شوهر و خواهر و برادر و پدر و مادر و دوستان و اطرافیان  خود برخورد می کنند. نگاه کنید هیچ آیا دو نفری را دیده اید که شرکای خوبی با هم باشند، که وقتی حرف می زنند، عمیقأ به حرف طرف مقابل احترام بگذارند ، که از قبل پیش داوری نداشته باشند و از قبل گارد نگرفته باشند که یک چیزی بگویند که طرف را "خیط" کنند؟
آیا دیده اید که دو نفرسیاسی، ادیب، هنرمند شروع به بحث بکنند به هم انگ نزنند یا به هم ببخشید "پارس" نکنند؟ یا خیلی بخواهند ظاهر قضیه را حفظ کنند وقتی که از هم جدا شدند، در ته ذهنشان طرف را به کل از روی زمین حذف نکنند؟
آقای نگهبان صرف نظر از توهمی که به مبارزات برخی هنرمندان ما دارد - حال بگذریم که اصولأ ما اگر الان بخواهیم مبارزه را معنی کنیم چه معنایی برای آن داریم، و دیدگاه ما در 40-50 سال پیش از این و حالا چه تفاوت هایی باید داشته باشد - راه حلی در پیش پای هنرمندان برای چاپ آثارشان می گذارد که در واقع امروز با پیشرفت تکنولوژی رسانه ای همه به آن دسترسی دارند و احتیاجی نمی بیند که برای گرفتن جواز دست بوس زندانبان بروند. و این امر را درغالب یک گفت و گوی سالم پیش می برد. بگذریم که ما نمی دانیم که آیا این هنرمندان آیا برای گرفتن جواز اثر خود سر سفره ی رهبر می نشیند یا مسئله می تواند پیچیده تر از این باشد.
 
مسئله ی سانسور و گرفتن جواز مختص درون ایران نیست. در خارج از کشور کسانی که درگیر کارِ حرفه ای با سردبیران روزنامه های ایرانی بوده باشند، و بخصوص با مسائل خاصی درگیر بشوند، می بینند که طرز تفکر و نحوه ی عمل هیچ فرقی با آنچه درایران می گذرد وجود ندارد.
مثالی بزنم از خودم به عنوان یک روزنامه نگار حرفه ای: شایدعده ای به خاطر داشته باشند چند سال پیش از این که هنوز فیس بوک نقش رسانه ی خبررسانی جهانی را پیدا نکرده بود، گزارشی از سخنرانی آقای براهنی در ونکوور نوشتم و در روزنامه ی شهروند تورنتو به چاپ رسید. این گزارش را نشریات دیگر از جمله اخبار روز نیز به چاپ رساندند. آقای براهنی از این امر رضایت نداشت و در تخطئه ی من نامه ای به روزنامه ی شهروند نوشت.  من در جواب ایشان نامه ای نوشتم. ولی چاپ نکردند. تحت تأثیر نفوذی که اسم و رسم و شهرت آقای براهنی داشت. می دانید که روزنامه ها از دیدگاه قانونی وعرفی موظف هستند که اگر پاسخی به نامه ی چاپ شده برسد، آن را منتشر کنند.
من معطل نکردم و این نامه را در بلاگ خودم نوشتم که آن زمان خواننده های زیادی داشت و سپس به روزنامه های دیگر فرستادم و تعداد زیادی از نشریات اینترنتی نیز جوابیه ی مرا منتشر کردند. و این نامه بیش از آنچه که آقای براهنی و سردبیران نشریه ی شهروند در تورنتو و ونکوور تصورش را می کردند خوانده شد.
از این مثال ها بسیار دارم به دنبال تجربیات کاری.
و به عبارتی به گفته ی آقای نگهبان امروز می توان صدای خود را به شکل های مختلف به گوش دیگران رساند.
 
این مثال را از این جهت می زنم که توهم است اگر گمان کنیم بین مخالفین رژیم کنونی ایران و حاکمان امور به لحاظ شکل تفکر و اساس و ریشه ی آن تفاوت اساسی وجود داشته باشد حتی اگر به میزان 37 سال دوری از انقلاب و دو اقیانوس فاصله افتاده باشد. همه ی حرف ها بیشتر در سطح است. و بی دلیل نیست. ما قرن ها با زور و کلیشه و قوانین اجباری عرفی و شرعی و قانونی غیر انسانی و غیر طبیعی زیسته ایم. پدران و مادران و برادران و رؤسا و مدیر مدرسه و معلم و همه ما را در منگنه نگه داشته اند. ما را تحقیر کرده اند اگر حرف دیگری زده ایم، اگر رفتار دیگری داشته ایم. همیشه به ما حس گناه داده اند  و ما را واداشته اند که همیشه گارد بگیریم، همیشه جبهه گیری کنیم.
حال وقتی نانام می گوید: " باید سوفیستیکه باشی، باید الگانس فکری داشته باشی، باید اشرافیت روحی داشته باشی و مهمتر از همه باید همتی بلند داشته باشی که حرف غیر خود و ضد خودت را به بهترین وجهی تحمل کنی"، اما نام چند تا نویسنده را می شمارد و می گوید که " بسیاری از این ها یک عده چپولِ به لحاظ فکری چاقوکش بودند، با حرف های باسمه ای، پوپولیستی و نشخوار شده "، یعنی به عبارتی هیچ گونه تحملی حتی در کمترین وجهش در اینجا دیده نمی شود.
 
وقتی می گوئیم تحمل کنیم، یعنی احترام بگذاریم به آنچه آنها می گویند، هر آنچه که باشد. هیچ چیز مطلق نیست و چه بسا آنچه ما الان می اندیشیم به زودی خلاف آن به ما ثابت شود.  در این زمینه ما مثال های فراوان بخصوص در زمینه ی انقلاب های اجتماعی کشورمان داریم. به جز اینکه همواره باید شرایط تاریخی و حد و حدود تفکر و اندیشه و آزاد اندیشی هر دوره در هرجایی را مد نظر داشت.
 
احترام به دیگران به معنای پذیرش حرف وعمل آنها نیست. چرا که اگر خیلی حرف و عمل آنها اهمیت داشته است در دگرگونی تاریخ اجتماعی ما، می شود برخوردی علمی ولی محترمانه با هدف گفت و گو برای رشد خرد جمعی پیش کشید. محمد مختاری را فراموش نکنیم. او یک فیلسوف بی نظیر بود.  
نوع برخورد خصمانه ی نانام هیچ جایی برای گفت و گو که سهل  است حتی برای یک سلام و علیک دوباره باز نمی گذارد.
ما اگر نمی توانیم برخورد محترمانه و آشتی جویانه با کسانی که دست کم آنها را در جبهه ی حاکمیت نمی شناسیم، داشته باشیم، باید مشکل را در نوع بینش خود به حرکت ها برای رشد جامعه ببینیم.
 
خانم سان سوچی رهبر حرکت های مردمی برمه، حتی یک بار دشنام به حکومت غدار پلیسی برمه نداد. تنها صفتی که برای حکمرانان می شمرد "احمق" بود.
و خشونت و ظلم حکومت پلیسی برمه بر هیچکس ناآشنا نیست.  حکومتی که ایدز در آن بیداد می کرد، و تجاوز به بچه های خردسال و میزان کارگران خردسال آن جزء آمار اولین کشورهاست.
 
صرف افطار با رهبر آری یا نه؟
 
من معتقدم نه تنها با رهبر می توان شام افطاری خورد بلکه می توان با او و دیگر سردمداران نشست و گفت و گو کرد. در تاریخ مبارزات جهان ما نمونه هایی بسیار از این نوع داریم.
جنایت هایی که این آقایان مرتکب شدند، در تاریخ مشابه نداشته است. اما مگر استالین کمونیست نیز چنین نکرد؟ آنها که در تشکیلات های سیاسی مخفی ایران نقشی داشته اند، دیکتاتوری هیرارشیک و اولیگارشیک این تشکیلات را خوب تجربه کرده اند.                  
خیلی جنبه ها را باید بررسی کرد. برادر 17 ساله ی من با اعتقاد راسخ به خدا، فقط به خدای خود با دست یک بار فلج شده در جنگ باز رفت و در عوض استخوان های شاید یک عراقی را در کیسه برای مادر نگون بخت من آوردند. آن بچه سال چریک فدایی نیز با اعتقادی به همین میزان راسخ سیانور زیر زبانش می گذاشت و در عملیات چریکی شرکت می کرد. بسیاری از افراد که در آن زمان چپ ها را دشمن می پنداشتند، دیرتر تجدید نظر کرده اند. دیو صفتی و فرشته سیرتی بشر دو سوی شمشیرند. فراموش نکنیم. همه ی ما از "موهبت" هر دو سو برخورداریم.
و تاریخ با اتفاقاتی که کنار هم می افتد کارهایی می کند عجیب و غریب.
منی که این حرف ها را می زنم، فقط در ده سال اول انقلاب 15 نفر از عزیر ترین کسانم را با این انقلاب از دست داده ام.  من زندگی و همه چیزم را از دست داده ام. این را می گویم که سوء تفاهم نشود نفسم از جای گرمی بلند می شود. آزاد زیسته ام و خواهم زیست. بینش های غلطم را در کتابم "تهران کوه کمر شکن" به صراحت باز گفته ام.  
انسان ها پیچیده تر از آنند که با سیاه و سفید کارش را انجام دهی. خاکستریِ میان این دو رنگ طیفی دارد به وسعت زندگی بشریت.
 
 معتقدم که چپ رویِ نیروهای چپ ما از آغاز انقلاب دنباله ی همان بینش های غلطی بود (علیرغم تمام انگیزه های عدالت خواهی بسیار قوی که در تک تک مبارزین آن زمان قائل هستم) که از جنبه هایی در سپرد ن کشورمان به دیکتاتوری و توتالیتاریسم تا حدودی نقش داشته است؛ که این نیز جدا از آن آموزش های غلطی که از دوران کودکی در خانواده و جامعه گرفته بود نیست.  
من اعتقاد دارم چپ ایران نسبت به بختیار مواضع غلطی داشت، نسبت به بازرگان، نسبت به بنی صدر، نسبت به خاتمی، نسبت به موسوی و کروبی و هم الان نسبت به روحانی.
چپ ما نسبت به شاه ایران نیز دیدگاه درستی نداشت. چپ ایران جامعه را نمی شناخت. چپ ایران بی سواد به معنای خاص کلمه بود. چپ ایران در بست دیدگاه های کمونیستی را از غرب بدون توجه به شرایط خاص ایران پذیرفته بود آنهم فقط از دیدگاه بسیار سطحی فلسفی. چپ های ایران شیعه های کمونیست بودند.
 
امروزه دوره ی انقلاب به شکل انقلاب بورژوازی فرانسه یا انقلاب اکتبر به سر آمده است.  می بایست راهکارهای مناسب تری یافت. زمان البته خود این راهیافت ها را بهتر نشان خواهد داد.
و از راه دور بهتر است نسخه برای داخل نپیچیم.
بودن در ایران خود صبر ایوب می خواهد و دست و پنجه نرم کردن با همه کس در هر زمینه چالشی است بس دشوار.
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Sunday, 23 August 2015

 
دلبستگی و "چه کنم"
 در باره ی "نیمه ی غایب" نوشته ی حسین سناپور
برنده ی جایزه ی "مهرگان" به عنوان بهترین رمان سال 1378
مهین میلانی
VANCOUVER BIDAR ونکوور بیدار
" نمی توانست بایستد یا روبرگرداند. کوچه باغ ها تند از کنارش می گذشتند و کسی خیلی جلوتر از او، با موهای بلندِ تاب خور، پیراهن گلدار بلند، می رفت و مدام پشت هر پیچ پنهان می شد. هراس داشت اما کنجکاوی یا چیزی دیگر پیش می بردش. یا او نمی رفت و کوچه های باریکِ پیچ در پیچ می آمدند و می گذشتند. غورغور با طنینش انگار برخاسته از اعماق دهلیز یا غاری، همان طور او را به خود می خواند. رو برنمی گرداند. نمی توانست. ناگهان دیدش؛ پشت یک پیچ ایستاده بود. صورت سفید و مات، انگار صورتک زده بود، دست ها دراز کرده بود سویش. خودش بود؛ غریبه و ترسناک." (سطور اول کتاب نیمه ی غائب)
aum was published by the University of Illinois Press in March 2003. Mehrnaz is an award winner filmmaker. Her films A Tajik Woman, Saless far from Home, and Ruins Within have been shown in many international film festivals. Her recent film A Different Moon was shown in several European film festivals in 2009 and has been picked up for distribution by European Spiritual Film Festival in France. Mehrnaz has been the Artistic Consultant of the Festival of Films from Iran, at the Gene Siskel Film Center, Chicago since 1989.aum was published by the University of Illinois Press in March 2003. Mehrnaz is an award winner filmmaker. Her films A Tajik Woman, Saless far from Home, and Ruins Within have been shown in many international film festivals. Her recent film A Different Moon was shown in several European film festivals in 2009 and has been picked up for distribution by European Spiritual Film Festival in France. Mehrnaz has been the Artistic Consultant of the Festival of Films from Iran, at the Gene Siskel Film Center, Chicago since 1989.به ناروا تهمتی به فرهاد، دانشجوی معماری، روا می دارند. تعهد نمی دهد و از دانشگاه اخراجش می کنند. سپس به مدت یک سال و نیم از خانه ی پدری بیرون می آید و مستقل زندگی می کند. زمانی که پدر در بستر بیماریست او را پیدا می کنند و او به پدر قول می دهد که ازدواج کند. و فکر می کند " کاش فکر نبود و غرور و قدرتِ تحمل و اختیار نبود، و پا نابه خود دنبالش می رفت و زبان می گفت هرچه که بود و بی تفاوتی را نقاب نمی کرد تا بتواند بگوید ،باشد، " (43) و به سراغ دختری می رود که دوستش می داشت. اما دختر نگران مادریست که از پدرش جدا شده و به آمریکا رفته است.  
فرهاد رفته بود چون " برای به دست آوردن چیزی تازه است که راه می افتد و می رود، حتا اگر آن چیز تازه، چیزی جز مرگ نباشد...از بی اسم و رسم بودن و درست نخوردن و نخوابیدن" شکایت نکرده بود، "از وسط همه چیز و همه کس رد شده و رفته" بود. "ولی حالا چه؟ " (171)
و وقتی برای فرح دانشجوی رشته ی بازیگری شوهر پیدا می کنند، او از بیژن دوست پسرش که قرار است با هم ازدواج کنند می خواهد که این کار را سرعت بخشند. اما پسر نمی خواهد با دست خالی به هچل بیافتند.
صفحه ی اول کتاب تو را می نشاند در مقابل داستانی که گمان می کنی یک ریز آن را شب تا صبح می خوانی، ولی صفحات بعد در بخش اول چندان چنگی به دل نمی زنند،  در حالی که بخش های دوم و سوم (مراسم خواستگاری و مراسم قربان) بخش های قابل توجه کتاب اند. و خوب بود نویسنده در پایان بخش سوم کتاب را به پایان می رساند و خواننده را رها می کرد که در تو درتوی حوادث سرنوشت شخصیت های داستان گم شود و در این میان خود را پیدا کند و ببیند که حتی اگر در شرایط انقلاب فرهنگی و جنگ و دگر اندیشه ستیزی و رعایت حجاب بعد از انقلاب زندگی نکند، او نیز و هم اطرافیانش سرنوشت هایی مشابه دارند، حتی اگر در مکانی و زمانی دیگر بزیند. بدین معنا که من یا شما خواسته هایی داریم. این خواسته ها به علت دلبستگی به خانواده است، یا تحت تأثیر اطرافیانی چون همکاران، رفقا، کل جامعه، رسانه ها، و ... ولی خواسته ایست که ما را درگیر می کند. و این خواسته همواره با خواسته ی دیگران و بخصوص آن کس که دوستش می داریم هماهنگ نمی شود. زیرا او نیز خواسته های خود را دارد و ذهن و فکرش در پی آنست. آنگاه آن نیمه ی غایب دور از دسترس باقی می ماند.
 
اما آن شرایطی را که نویسنده از آن در سی سال پیش مطرح می کند، هنوز کماکان در فرهنگ جامعه ی ما وجود دارد. جامعه ای که والدین نگرانند که فرزندانشان ( اگر چه عاقل و بالغ و مستقل) ازدواج کنند و سروسامانی بگیرند. و اگر زمان آن بگذرد دست به کار می شوند تا وصلتی به هر صورت صورت دهند. هم چنین پدر فرهاد از بیم حرف های سر و همسایه راضی نیست که پسرش خانه ی پدری را رها کرده و مستقل زندگی کند.
زندگی مستقل فرح، دانشجوی هنرهای نمایشی نیز در تهران چندان با رضایت والدین او در شهرستان نبوده است. و زمانی که برایش شوهر پیدا می کنند اتوریته ی پدر آنقدر زیاد است که اگر به زودی دست به کار نشود و با کسی پیمان عقد نبندد به سرنوشتی دچار خواهد شد که پدر برای او رقم زده است.
"دیگر نمی تواند سکوت و خلوتی باغ  پرتقال را تحمل کند که درخت های سبز تیره مدام از او می خواهند که حرف بزند و حرف بزند واز خالی هم خالی تر شود، وخودشان هیچ چیز نگویند و فقط طلب کارانه تماشا کنند. نمی تواند آن قدر جلو بوقلمون های غُرغُرو دانه بپاشد و پرتقال توی کاغذ بپیچد تا یک روز بنشیند روی صندلی و کف دستش حنا بگذارند و او سرش را پائین نگه دارد تا روی دست او هم (عباس) حنا بگذارند و زن ها بالای سر آن ها، که روی دو تا صندلی سردِ فلزیِ ارج نشسته اند، کِل بکشند. با بیژن فرقی نمی کند چه طور انجام بشود، حتا اگر فقط خودشان دو نفر بروند محضر. کار از کار گذشته است." (148)
سیمین دخت، دختری که فرهاد او را دوست می دارد، بدون مادر زیسته است، چون پدر در ایران حق دارد بچه را از مادر جدا نگهدارد. و پدر به این علت که مادر نخواسته با او زندگی کند، دختر و مادر را از دیدار یکدیگر محروم می سازد و دختر، درگیر این محرومیت در سال های کودکی و نوجوانی، همه چیز تحت الشعاع آن قرار می گیرد. و او تنهائی و سکوت را ترجیح می دهد. " با سیگار کشیدن و کارهای دیگرش، از تخت چوبی اش برای خودش تخته سنگی وسط دریای سکوت درست کرده است. چرا می خواهد در آن جزیره بی شریک باشد و او هم مثل غریبه ها از جزیره اش دور باشد؟" (192)
کتاب "نیمه ی غایب" در روز 20 آگوست در جلسه ی کتابخوانی "کافه راوی" در ونکوور
به نقد و بررسی گذاشته می شود
نرم نرمک با پرش های جهشی
اما روشی که نویسنده برای شخصیت پردازی و معرفی شخصیت هایش، و هم صحنه هایش به کار می گیرد جالب توجه است. نرم نرمک تو را با آن ها آشنا می کند درحالی که پرش های جهشی زیاد دارد از صحنه ای به صحنه ی دیگر، از فکری به فکر دیگر، از آدمی به آدمی دیگر، و با فلاش بک های فراوان و رفت و برگشت به گذشته.
گاه در مقام اول شخص و گاه سوم شخص سخن می گوید. دو سه ماجرا متناوبأ توی هم می روند. اینست که گاهی خواننده گیج می شود کجا قرار دارد. اما این ابهام و پرسش برانگیزی بر جذابیت داستان می افزاید. و این جابجا شدن ها به صورت طبیعی صورت می گیرد. همانگونه که ذهن هرکدام از ما. پرش های واقعیت موجود و خیال وقایع گذشته و چند حادثه یا ماجرا که با هم پیش می روند و در هم پیچیدگی ما در زندگی روزمره واقعی است. و داستان جاریست با همه ی این درهم پیچیدگی ها.
و نویسنده گویی طنابی به دست ما گره زده و ما را به دنبال کلمات که به سرعت باد جاری می شود، می کشاند و تو می شوی "صدای فیر فیرِ لاستیک روی آسفالت" یا "هواپیمای ساقط شده".
"دایره ی سیاهِ فرمان در دست های راننده چرخ می خورد و می ایستد و دوباره از طرفی دیگر می چرخد و همه را با خودش روی صدای مداومِ فیرفیرِ آسفالت پایین و پایین تر می برد و هر علامت سبز و قرمزی که می بیند - پشت خود روها باشد یا روی میله های راهنمایی، فرقی نمی کند - از طرف همه به آن جواب می گوید و می رود و می ماند و می پیچد و مواظب پل هست وقتی از کنارش پایین می آید و آسفالت و شیبَش با مسیر آن یکی می شود. این طوری است که راهِ طولانی و پیچ پیچ، با چپ و راست و باریک و پهن شدن هاش، و با سکوت و نگفته هایی با بیژن و باز گفتن های خیالی و پیشاپیش با سیما، به آخر می رسد." (177)
داستان تشبیهات جالب توجهی دارد. " دستش مثل پروانه ای باریک و سفید تا روی پیش دستی می رود، بعد بر می گردد رو به جیب کوچک کتش. به نوک پنجه های هر دو دست دستمال را طوری روی دهانش می کشد انگار قلم مو روی پرده می کشد یا مجسمه ای را نقر می کند." (138) صحنه پردازی گاه چون یک نمایشنامه جزئیات را مو به مو با شتاب حرکات ردیف می کند تا خواننده را  با همان هول و هوای شخصیت داستان ببرد به آن حادثه ای که می خواهد سکانس بعدی باشد. در اینجا پیش درآمدی را که برای آماده کردن خواننده برای خبر تلگراف می دهد می خوانیم:
"آبی فیروزه ای، آشنا، بسته؛ در روبه روش است؛ اما دست و بالش آزاد نیست. زیربغلِ عرق کرده اش را باز می کند و کلاسور وتخته ی طراحی را با بازو نگه می دارد. چهار انگشت دست راستش را از توی دسته یِ برنده ی کیسه ی پلاستیکی رد می کند و دستگیره را با همان دست می گیرد. دماغش دو بندِانگشت با در فاصله دارد. اگر کوچک تر بود، شاید دو ونیم بندِ انگشت فاصله داشت. حالا مواظبِ دماغ و کلاسور و تخته ی طراحی و کیسه ی پلاستیک و تماس دندانه های کلید و قفل است...پاکت کاغذی با باز شدن در، افتاده جلوِ پاش - برش که می دارد کلاسور می افتد. در را با شانه هول می دهد و می بندد..." (130)
افکار درهم ذهن، پخش در فضای داستان
نگرانی و اضطراب روح عمومی نهفته در داستان است. نگرانی و افکار درهمِ ذهن از آدم ها و فضای داستان جدا نیست. شاید تنها صحنه ای که کمی امید به دل راه می دهد زمانیست که
"حالا تن بی گوشت بیژن و زین سفت موتور با تن او یکی شده و روی خیابان ناپیدا، شیئی است سخت که در زمان سیلان می کند و پیش می رود و همه چیز را پشت سر می گذارد و نمی گذارد ساختمان های شیشه ای و آجری، روشن و تاریک، با ماشین ها و عابران، باقی بمانند. فقط نسیم است که همراه آن ها می آید. بیژن حرف می زند و نواری بی قطع از چهره ها و اتفاقات را پشت هم ردیف می کند؛ کسانی که درست با اوتا نکرده اند و اتفاقاتی که در آن ها حقی از او ضایع شده است. تا نواری می خواهد به آخر برسد فرح چانه اش را از پشت او بر می دارد و با سئوالی تازه، سرِ نوار دیگری را به دست او می دهد و دوباره چانه به کتف او می گذارد و چشمِ به اشک افتاده اش از باد سرد را می بندد و دوباره باز می کند تا مبادا نسیم غیبش بزند." (169)
این قطعه با تمثیل هایی که به کار می گیرد اشیاء را همراه با دو موتور سوار در متن زنده می کند ؛ ولی در صحنه ای که بیژن فرح را وسط بزرگراه ول می کند و می رود، دوباره لحن و روح داستان به همان اضطراب و نگرانی باز می گردد.
" صدای در توی سرش کوبیده می شود. پله ها تند وتند چرخ می خورند و از زیر پایش بالا می روند و طنین بازتاب تَق و تَق شان در میان هم می دود و گره می خورد و زنجیری می شود با دانه هایی بزرگ و کوچک که تا بالاترین جای سقفِ کاسه ی سر، بی قطع ادامه دارد. توی تاریکی و خلوت کوچه می ایستد تا پای لرزانش هم بایستد."(175)
و پروسه ی این لرزش تا هق هق گریه قطعه ایست درخشان از "سکوتی که ذره ذره عطر چای رانوشیده بود".
" همان طور در میان سکوت می نشیند و مدّ سکوت را نگاه می کند که چه طور آرام و بی وقفه بالا و بالاتر می آید و از سینه و گردن و از سرش می گذرد، و بعد لبالب و آرام، بی هیچ موجِ کوتاه یا بلندی، در انتظاری طولانی بی تاب می شود، تا وقتی که هق و هقِ او مثل حباب هایی بالا می آید و می ترکد. انگار که ترانه ای را با خودش نجوا کند موج صدایش نرم نرم بیرون می ریزد، قطع می شود، و دوباره بیرون می ریزد. در اعماق انگار پیوسته چیزی می جوشد که جباب ها بزرگ و بزرگ تر بالا می آیند تا بر سطح لب ها بترکند." (179)
خواسته بود که جای دیگری قرار بگذارند
"جایی همین نزدیکی ها، که بشود از پس این زمانی که مثل قطاری پرشتاب از دور به آدم نزدیک می شود، برآمد...بیست دقیقه نه، یک ربع هم نه، ده دقیقه ی دیگر. نمی داند حالا هر دقیقه و ثانیه چه طور مثل بمبی توی سرش می ترکد و لرزه ی ستون های تنش تا دورترین جاده ها و آرزوهای نوجوانی اش ادامه می یابد." (208)  
و خود باختگی در فرهاد، در آن شرایطی که برایش درست کرده اند، گاهی آنقدر اوج می گیرد که داشتن فضیلت و نداشتن آن را در نهایت فرسودگی می بیند و نگه داشتن زندگی را "به اندازه ی رنگ باختنِ چند تار مو" ارزش نمی گذارد و آن را افتادن از حلقه ای به حلقه ی دیگر ترسیم می نماید.
"باز هم یک چیز پنهان. احساس توپ بودن وسط یک بازی چند نفره. حرف هایی را که به تو می گویند و خودشان هم جواب می دهند، بی این که بخواهند تو هم بفهمی. این طوری است که همه می دانند موضوع چیست جز تو. اما لااقل این را می توانی بفهمی که یک چیز غیر از این حرف ها وجود دارد، جاری به همان سمتی که از یک جاش به بعد، یعنی از همان جایی که تو تازه نوع بازی را فهمیده ای، توی سیرِ بی برگشتِ خودش افتاده، و تو باز هم دیر فهمیده ای و فهمیده ای که از همان لحظه که بازی شروع شده بوده، تو بی این که حتا از بازیکن بودن ات با خبر باشی، به عنوان بازنده انتخاب شده بوده ای." (30)
و " چشم ها که می گذشتند، غریب ترین دنیاها بودند در فضایی خالی و بی انتها با فاصله ای بعید و دست نیافتنی، که گذشته بودند و رفته بودند و نمی شد ایستاد و خوب نگاه شان کرد و فهمید زندگی درشان بوده یا نه." (116)
 
داستان با پایانی خوش تمام می شود. به عبارتی نیمه می تواند گاهی غایب باشد و اضطراب و نگرانی نیز مقطعی است. و این داستان مانند هر داستان دیگری، مانند زندگی، داستان زندگی هایی است در یک مقطع خاص.