Tuesday, 4 April 2017


گاندی و نزاع مسلمان و هندو
کارناوال و تکیه های عروسی در خیابان های دهلی
گزارش سفر به هند بخش 4

مهین میلانی
گاندی: "چشم در مقابل چشم منتج به این می گردد که دنیا کور شود"


به رستوران های رنگارنگ در محل چندان اطمینان نمی کردم. ظاهر ترو تمیزی نداشتند. می ترسیدم غذا فاسد باشد. عاقلانه نبود خطر مریض شدن را به تنم بمالم. اکتفا می کردم به خوردن سبزیجات خام و میوه و ماست که کشنده ی میکرب هم هست تا شصت و هشتمین سال روز استقلال هند (26 ژانویه)، روز جمهوریِ دمکراتیک ترین کشور پرجمعیت دنیا، روزی که همه ی مغازه ها بسته بودند. مغازه ها خوب خیلی شیک بودند. حتی در روزهای معمولی زودتر از ساعت 11 به ندرت تک و توکی از آنها مشغول به کار می شدند. از چرخی های سبزی و میوه فروشی هم که از اول صبح از توی خیابان تو را فرا می خواندند خبری نبود. آنها روزهای تعطیل را در خانه می مانند و بعد از ساعت 5 استراحت می کنند. زیرا در ساعت هایی که کار می کنند به اندازه ی کافی در می آورند. اما مهمتر از همه اینست که به زندگی خود اهمیت بیشتری می دهند. زندگی نمی کنند برای کار. کار می کنند برای زندگی. و بنا بر این گفته ی گاندی عمل می کنند که "هیچ کس نباید بیشتر از آنچه که خود و خانواده اش نیاز دارد برای تأمین معاش زحمت بکشد و درست است که ثروت اضافی را داوطلبانه با دیگران سهیم باشد".
گاندی: "خود همان تغییری باش که می خواهی در جهان ببینی"

سوسیالیسم بدون خشونت
مهاتما گاندی از سال 1900 به عنوان شخصیت رهبری کننده ی مقاومت برای استقلال علیه استعمار انگلیس با مبارزه ی منفی شناخته شده است که اغلب ملبس بود به پوششی زاهدانه متشکل از یک لنگ و یک شال. او سال ها بدین علت به زندان افکنده شد. وی از طریق اعتصاب غذا در اعتراض به ستمی که بر طبقات فقیر می رفت و دیگر ناعدالتی ها اعتراض می کرد. سرانجام دولت بریتانیا استقلال هند را پذیرفت و در نتیجه در سال 1947 امپراتوری سابق مغول به دو قسمت هند و پاکستان تقسیم شد. گاندی در این باب گفت: "این نجیبانه ترین عمل بریتانیا بوده است". اما نزاع دینیِ بین هندوان و مسلمانان بعد از آن موجب مرگ هزارها نفر از جمله تیر خوردن مهاتما گاندی توسط یک هندی فاناتیک در هنگام یک مراسم عبادت شبانه در سال 1948  گردید. در آن زمان جواهر نعل نهرو که دیرتر در سال 1952 برای سه دوره به نخست وزیری برگزیده شد اظهار داشت: " نور از زندگی ما رخت برافکند و تاریکی بر همه جا غلبه کرد". در سال 1949 دعواها تا حدودی فروکش کرد و در 26 ژانویه ی 1950 جمهوری هند متولد شد. نهرو تعهد کرد که برابری جنسیتی را در هندوستان برقرار سازد.
آغازِ وظایف نهرو به عنوان نخست وزیر مواجه بود با یک کشور بسیار پرجمعیت فقیر و اقتصادی عقب مانده. نیز او می بایست اتحاد و یگانگی هند را با ادغام شاهزاده نشینان و خاموشی جنبش های پنجاب تضمین کند؛ او می بایست مناطق محصور شده ی "گوآ" و "دامَن" را با ارسال نیرو از دست پرتغالی ها بیرون آورد؛ و با چین بر سر کشمیر و نپال بجنگد. دیرتر تنها دختر گاندی، ایندیرا گاندی نیز به مدت چهار دوره در مقام نخست وزیر هند با این همه مشکلات دست و پنجه نرم کرد.
چگونه است که به دنبال نزاع طولانی مدت بین مسلمان ها و هندوها که این همه کشته داد، اکنون  مردم با مذاهب هندو، اسلام، سیک، بودا، مسیحیت، یهودی، زرتشت و جِین و بسیاری مذاهب دیگر و 23 زبان قانونی و دو زبان رسمی انگلیسی و هندی، با صلح و مسالمت در کنار یکدیگر زندگی می کنند؟
مهندس گاندی که به مهاتما گاندی (به معنای شخصیتی با روح والا) مشهور است سال ها در آفریقای جنوبی زندگی کرد و و در فعالیت های اجتماعی آنجا برعلیه تبعیض نژادی شرکت فعال داشت به گونه ای که بعدها دیدگاه های صلح جویانه و مسالمت آمیزش الهام بخش مبارزه برعلیه آپارتاید به رهبری نلسون ماندلا گردید. سال ها در کشورهای اروپایی زیست و از روش های دموکراتیک آنها آموخت. و آموخته هایش را در ترکیب با سنن و فرهنگ هند در آمیخت. با اینکه خود فردی دیندار بود، اما اعتقاد داشت که دین یک امر شخصی است و نباید در سیاست گذاری کشور دخالت داشته باشد. نهرو و ایندیرا گاندی نیز چنین روشی را پیش گرفتند. چنین بود که از طریق احترام مُقَنَن و عرفی به باورهای فردی و هم چنین پرهیز از دخالت مذهب در امور سیاسی، شرایط اتحاد و یگانگی مردم فراهم شد. و اینست که هم اکنون مسجد در کنار معبد با مسالمت کامل در هند قرار دارد. هیچ کس سئوالی در باره ی مذهب دیگری نمی کند. مهم اینست که هر کس انسان است و در صورتی که به یاری نیاز داشته باشد، آنها همه هستند که به کمک یکدیگر بشتابند. "حقیقت در قلب هر انسانی وجود دارد، و ما می بایست آن را در آنجا جستجو کنیم .... اما هیچ کس حق ندارد دیگران را وادارد که بر طبق نظرات خودش نسبت به حقیقت عمل کند" (گاندی). و او معتقد به یک نوع سوسیالیسم بدون خشونت بود و می گفت: " با استفاده از خشونت ما جامعه را از افراد قابل محروم می سازیم". گاندی بسیار تکیه می کرد بر اتکاء به قدرت فرد و منظور از قدرت، "قدرت بدن، ذهن و روح" است که در این میان قدرت روح را از آن دو دیگر در تعالی بیشتری می دید به عنوان اساس هر آنچه که یک فرد می سازد. در این جا روح می تواند معناهای گوناگون بنا بر تصویری که هرکس از پس زمینه های ذهنی و فکریش دارد برای خود تداعی کند. اما آنچه که من در دهلی شاهد بودم، می تواند همان روح مهربان و یاری دهنده و صلح آمیز و مسالمت آمیز باشد که در میان مردم و گاو و سگ و آهو و میمون، روان در خیابان های دهلی حکمفرما بود. گاندی هم چنین معتقد بود به امکان واقعیت بخشیدن به یک فدراسیون جهانی که در آن صورت دنیا نیازی به داشتن تجهیزات نظامی نخواهد داشت. "تا زمانی که کشورها تسلیحات نظامی دارند، چنین فدراسیونی ایجاد نخواهد شد". روح مسالمت آمیز و صلح جو در هر زمینه از افکار گاندی حضور دارد.
در جستجوی غذا
باری، در روز جمهوریِ هند همه جا بسته بود. منوی چند رستوران در هاستل موجود بود و دیدم هاستلری ها سفارش می دهند. سموسای سیب زمینی و دیگر سبزیجات و فرایز فرانسوی سفارش دادم که بسیار خوش مزه بود و از قضا متوجه شدم که از رستوران بغل هاستل که من از آن چندشم می شد، خریداری شده است. این شد که از آن ببعد هروقت هیچ برای خوردن نبود و دم دست چیزی می خواستیم از آنجا تهیه می کردیم. دکه های دم خیابان هم که در جام های بزرگ انواع سبزیجات را به هم می زدند و بر روی ساج نان روغنی درست می کردند گاهی غذای خوشمزه ای می پختند  و یکی دوبار با آگاتای لهستانی آن را امتحان کردیم، ولی اغلب چندان قابل توجه نبود بخصوص که همه چیز را با دست درست می کردند و دستشان را به همه جا می زدند. مردم البته بی خیال این ملاحظات با لذت نوش جان می کردند این غذای دم دست ساده و ارزان را (40 روپیه/ 60 سنت). لذا در جستجوی غذای خوب، آدرس رستوران های افغانی را آن لاین یافتم در محله ی افغانی ها در دل دهلی: لاجپات نگار.
با ماکسیم قصد کردیم پیاده به این محله برویم. نقشه 10 دقیقه پیاده روی نشان می داد. به راهنمائی GPS  در یک مقطع توجه نکردیم. آن هم ما را گم و گور کرد. 10 دقیقه به 2 ساعت پیاده روی کشید در این خیابان های شلوغ و سپس در محله هایی با بناهای بسیار قدیمی در میان مهی که از هوای شرجی برآنها گسترده بود و آن هند جادویی و سحرآمیز را در دل آن شب در جلوی چشمانمان می گذاشت. و وقتی از زیر پل یک اتوبان، بی خانمان ها را دیدیم که نه انگار که در چادرهای مندرس زندگی می کردند، و با آرامش در کنار یکدیگر به سر می بردند، ماکسیم گفت که همین ها بودند که وقتی روپیه در ماه نوامبر کمیاب شد، به من غذا دادند.

عروسی و کسب درآمد از غذای میهمانی
رستوران را پیدا نکردیم. اما  به یک محلی رسیدیم که با باندرول ها و حلقه گل ها و چادر های رنگارنگ دیوارها و سقف ها را پوشانده بودند، مانند تکیه ی هیأت های عزاداری در تهران. فرقش این بود که رنگش سیاه نبود. سفید هم نبود و دیرتر فهمیدم که سفید رنگ عزاست در هند و برعکس قرمز است رنگ شادمانی ازدواج. مردم همه بی اینکه دربانی دم در باشد می رفتند به درون. رفتیم تو. همه جور آدمی از اقشار مختلف در آن دیده می شد و لباس های رنگ و وارنگ زنان هندی که در خیابان های دهلی هم مشاهده می شود به وفور در کنار نمونه ی اروپائیش در میان جوان تر ها (ترکیب مدل هندی و اروپائی) و هم لباس های معمولی هم چون آنهائی که در غرب می بینیم. ما تنها خارجیان آن محل بودیم. ماکسیم بلوند که کاملا معلوم بود غربی است. من هم با نوع لباسی که پوشیده بودم و ظواهرم نشان می داد که وطنی نیستم. ماکسیم خیلی گرسنه بود. بشقابی برداشت و رفت به سراغ میز های مختلف گوشت و پلو که در مقابلش جماعت بشقاب هایشان را از روی شانه های نفرات جلوتر در کنار میز به سوی غذای انگار نذری دراز کرده بودند. در گوشه ای ایستاده بودیم و او غذایش را می خورد تا اینکه یک مرد هندی با احترام آمد در مقابل ما، تعظیمی بلند بالا کرد و ما را هدایت نمود به سمت یک کرسی دونفره در بالای سالن که می بایست قاعدتأ محل نشیمن عروس و داماد باشد که البته از عروس و داماد خبری نبود. آن مرد انواع غذا ها و میوه و نوشابه و دسر را از روی میزهای دیگر برای ما توی بشقاب های جداگانه آورد و جلوی ما گذاشت. من اشتهایم کور شده بود. ماکسیم ولی با اشتها می خورد. و متوجه نشد که مرد که دست به سینه در یک فاصله ی دو – سه متری از ما ایستاده است، و دو انگشت اشاره و سبابه و سابیدن آن ها به  یکدیگر را به من نشان می ده. یعنی که پول بدهید. حالم دگرگون شد. همان یکی دولقمه ای هم که هوس کردم به دهانم بگذرانم در دستانم یخ زدند. رویم را از او برگرداندم. اینجا همه میهمان بودند و در باز بود برای همه. خواست او به هیچ رو معنا نداشت. مسئله برسر پرداخت پول نبود که چندان ارزشی نداشت و برای دلار آمریکائی ما به هیچ رو نمی توانست ارزشی به حساب آید. کاملأ روشن بود که او از وضعیت خارجی بودن ما می خواست مایه ای برای خود جور کند. چند دقیقه ای همانجا ایستاد و بعد آمد به طرف ماکسیم. با او شروع به حرف زدن کرد و به طور مستقیم گفت که پول می خواهد. ماکسیم فرانسوی که این چنین رفتار از نوع شرقی را نمی شناسد، اگر من مانعش نشده بودم، دست توی جیبش می کرد، با اینکه به علت سفر دوردنیا با موتور حساب یک روپیه ی خودش را هم داشت و حتی من که یکی دو - بار خواستم جبران سواری دادنمرا با موتور بکنم، دستم را رد نکرده بود. من به او اشاره کردم پاشو بریم. آن مرد هم خوب فهمید دست روی بد کسانی گذاشته است. دیدم که رفت آن طرف محوطه ی باز پوشیده با چادر قرمز و نارنجی و زرد و خودش را سعی می کرد از نگاه ما دور نگاه دارد. بی شک هراس داشت که حرکتش را به یکی از مسئولین عروسی گزارش دهیم و او آبرویش بریزد. رفتیم بیرون و یک توک توک (موتور سه چرخه ای/توکشاپ) بعد از چند بار چانه زدن با چند تای دیگر از آنها گرفتیم و راهی خانه شدیم.

شب های دهلی
چند روز بعد که پارتنرم آمد نیز باز آخر شب پس از گشت و گذار و عدم دسترسی به جایی که غذای مناسبی گیر بیاوریم، بایکی از همین محوطه های باز پوشیده با چادر های رنگی و دیوار های قرمز و نارنجی و آبی و سفید روبرو شدیم که در آن غذای عروسی می دادند. رفتیم تو و پارتنرم نیز دلی از عزا در آورد و غذا خورد. من نمی توانستم. نه فقط به علت اینکه شب ها غذا نمی خورم. احساس می کردم این غذا مال کسانی است که به آن خیلی نیاز دارند. شاید هم عار داشتم از اینکه خودم را جزئی از آنها بدانم. در حالی که این حس غلط بود. همه از هر نوع طبقه ی فقیر و ثروتمند در این میهمانی شریک می شدند. شاید هم به علت نحوه ی توزیع غذا بود که همه بشقاب به دست سعی می کردند از یکدیگر پیشی بگیرند و این امر احساس بدی به من می داد. و هم ظاهر قروقاتی همه ی غذاها با هم توی بشقاب ها چندشم می کرد.
من و پارتنرم از خرید یک شیشه ویسکی از مغازه ی مشروب فروشی می آمدیم. او می گفت این شیشه ای را که ما 530 روپیه ( 18 دلار ) می خریدیم در آنجایی که زندگی می کند به علت ممنوع بودن خرید و نوشیدن مشروب می بایست به طور قاچاقی 100 دلار برایش پول بدهی. آدرس مشروب فروشی را از مغازه ای که اخیرأ من از آن سموسه می خریدم به ما داده بودند. دست جمعی. از فروشنده سئوال کردیم. همه ی مشتری ها و بقیه ی فروشندگان با مهر، باهیجان و با علاقه برای کمک به ما شرکت کردند در دادن آدرس: Defense Colony  . پرسان پرسان از توی بازارهای تو در توی شلوغ، گاه نیمه مخروبه، گاه پرزرق و برق، که قدم زدن در آن بسیار فرح بخش و در عین حال بسیار مشکل بود، هیجان زده گذر می کردیم. مشروب فروشی را پس از ساعتی پیدا کردیم. انگشتان دستمان قفل یکدیگر بود در آن اولین شب دیدار و گردش در دهلی، و هم از بیم اینکه در آن ولوله ی شلوغ همدیگر را گم کنیم. شب های دهلی را می بایست رفت و در این بازارها یافت که تا دیروقت زندگی از آن می بارد. هم گشت و گذار است، هم خرید هرچه بخواهی از جمله غلات و حبوبات و غیره از درون گونی هایی که در مغازه هایی هم چون آنچه در بازارهای خودمان در دسترس است، وهم محل تلاقی و بازدید و خوردن غذا، و نیز محل نمایش بسیاری مراسم. و در اینجاست که ما کاروانی از عروسی را می بینیم. کماکان از عروس و داماد خبری نیست. اما دسته ای از مردان، با ساز و دهل کاروان که با طنابی آن را از جماعت بیرون مجزا ساخته اند، شلنگ و تخته می اندازند یعنی که مثلن می رقصند و راه را بندآورده اند. به هیچ رو نمی شود پیش رفت. ما زدیم به درون حصار طناب کشی شده و به عنوان جزئی از آنها توانستیم حرکت کنیم و بعد خود را بیرون کشیدیم. یک بار دیگر هم در روز روشن چنین کاروان عروسی در خیابان دیدم. زنها همه یک جور لباس به رنگ سفید و قرمز پوشیده بودند با انواع و اقسام زینت آلات پرجلا و در عقب راه می رفتند و مردها با ساز و دهل و ضرب در جلو. به رژه ای می ماند که معمولا در روزهای ملی به طور نمایشی از مقابل مقامات می بینیم.

 
مراسم عروسی سنتی در هند در برخی موارد با عروسی سنتی ایرانی همخوانی دارد هم چون گذراندن هفت خوان عروسی از جمله حنابندان و بنداندازی و از این قبیل که البته ایالت به ایالت و دین به دین تفاوت هایی در آن دیده می شود. در برخی قسمت های هند خانواده ی زن است که خواستگاری می کند. هم چنین بیشتر مخارج عروسی به عهده ی خانواده ی زن می باشد و پدر عروس هدیه ای گرانبها به داماد می دهد. این امر در خانواده های متمول می تواند در حد هدیه ی یک هواپیمای شخصی هم باشد. و هرزمان که داماد در خانه ی عروس حاضر شد، معنایش اینست که درخواست را پذیرفته است. اما در هند مدرن بسیاری از این سنن رنگ پریده است. جوان ها خود یکدیگر را می یابند و در هزینه کردن مخارج هردو خانواده شرکت می نمایند.

و خرید مشروب نیز خود داستان دارد. مانند همان ها که از سروکول هم بالا می رفتند که غذا بگیرند، در اینجا نیز دست ها از روی شانه ها دراز بود برای دادن پول و گرفتن شیشه. پارتنرم رفت جلو. من کنار دیوار ایستادم. دیدم فروشنده اشاره هایی به من می کند. تصور کردم مرا می خواهد بیرون بیاندازد چون تنها زن حاضر در آنجا بودم. بعد فهمیدیم که می گوید شما بروید به آن قسمت مغازه که خالی است و در نظر گرفته شده است برای زن ها یا زوج ها.

ادامه دارد................


جایگاه زبان فارسی در هند
موزه ی توالت بین المللی در دهلی
گزارش سفر از دهلی - بخش 3
 
مهین میلانی
 اطاق 8 تخته در هاستل بسیار تر و تمیز و مرتب بود با یک حمام بزرگ که خانه ی قدیمی خودمان را در تهران به یاد می آورد که البته کاملاً نونوارش کرده اند. وان نداشت و من عاشق این گونه حمام های بزرگ هستم که می توانی تویش بال بزنی. اگر لگن دستشوئی از نوع مدرن هم نداشت و مثل خیلی مکان های دیگردرهند از نوع مستراح های چمباتمه ای خودمان در ایران استفاده می شد خوب نورعلی نور بود. این گونه مستراح های چمباتمه ای در همه جای هند وجود دارد، همان گونه که در اغلب کشورهای آسیایی، آفریقایی، خاورمیانه و آمریکای لاتین. حدود 4 بیلیون نفر در دنیا از این نوع مستراح استفاده می کنند همراه با یک شلنگ آب یا سطلی زیر شیر آب برای اینکه مردم خود را بشویند و یا مانند ایرانی ها که آفتابه برمی دارند. کمتر دستمال توالت دیدم، مگر در هتل های مدرن یا برخی خانه های تازه ساز مدرن. مبحثی در حال حاضر وجود دارد که این نوع مستراح ها از نظر بهداشتی سالم تر هستند چرا که انتقال بیماری ها، به آن گونه که از روی نشیمن گاه لگن مستراح های مدرن، صورت نمی گیرد. در عین حال که برای استفاده کنندگان از ویلچر نیز این دستشوئی ها سهل تراست. برای من بیشتر جنبه ی نوستالژیک شکل و شمایل این مستراح ها مطرح بود.

در هندوستان یکی از مهمترین موزه های توالت بین المللی در سال 1992 تاسیس شده است به نام Sulabh International Museum of Toilets  که تاریخ جهان در باره ی مسائل بهداشت و توالت را با عرضه ی انواع و اقسام مستراح های دنیا، از 5 هزار و خرده ای سال پیش از این، از مستراحی که لوئی شانزدهم استفاده می کرد تا مستراح مهاتما گاندی را دربرمی گیرد. در موزه ای که سطل های ویژه برای اضافات بشری را نشان می دهد، تا چهارپایه های سوراخ دارکه مردم در آن کارشان را انجام می دادند، تا پوشاندن نجاسات با خاک و چگونگی فاضلاب ها تا مستراح های چمباتمه ای و لگن های امروزی با عرضه ی انواع مستراح ها از 3000 قبل از میلاد تا قرن بیست. این موزه که جوایز زیادی را به خود اختصاص داده است، به همت دکتر "بیندشوار پاتاک" جهت مطرح مسائل بهداشتی در کشورهند ساخته شده  است. این موزه یکی از ده موزه ی شگفت دنیا شناخته شده است که تحولات بهداشتی مربوط به فاضلاب انسانی را از زمانی که در روی زمین چال می کرده یا آنها را توی رودخانه ها می انداخته است (از جمله Fort of Jaisalmer در هند گواهی بر این امر) تا به امروز با گذر از ابتکار عملی امپراطورجهانگیر مغولی با ساخت توالت های عمومی که پاسخگوی 100 خانوار بود در سال 1556 و اولین قانون بهداشتی در هند در سال 1878 به دنبال قانون بهداشتی بریتانیا در 1848. به این ویدئو توجه فرمائید:  دکتر "بیندشوار پاتاک" می گوید ساخت این موزه آرزوی من بوده است:



صاحب هاستل مالک مزرعه ی چای در"آسام"
فضای حمام دلپذیر بود منهای اینکه پنجره نداشت و می بایست با برق نور مصنوعی به آن می دادیم. حمام های با فضای بزرگ، نور طبیعی از پنجره، دوشی که آبش برروی سوراخ  چاه برروی زمین می ریزد و مستراح از نوع  چمباتمه ای ایدآل است و به هیچ رو قابل مقایسه نیست با این حمام های کوچکی که در آپارتمان های لانه کبریتی در آمریکای شمالی می سازند و دستشوئی و کمد زیر دستشوئی و لگن مستراح و وان را یک شکلی جا گیر می کنند که با هرتکانی یک گوشه از بدنت به آن گیر می کند. باری، دوتا سطل بزرگ هم آنجا گذاشته بودند که من به راحتی می توانستم در آنها لباس هایم را بشویم.
اما مشکل اساسی من در این حمام: آب گرم کن کوچک توی حمام از طریق کلیدهای برق روشن می شد و من چند روز طول کشید تا فهمیدم چگونه با کارکرد آن آشنا شوم، از طریق یکی دیگر از هم اطاقی ها. این مشکل در مورد شارژ کردن تلفن و تابلت هم وجود داشت. دوشاخه را به پریز می زدم هیچ اتفاقی نمی افتاد. به این مسئله هم چند روز بعد پی بردم. و در این مدت که کیفم گم شده بود، و می ترسیدم از خانه بیرون بروم و نمی توانستم از تلفن و کامپیوتر استفاده کنم، احساس بینوایی شدیدی می کردم.
چند روز طول کشید تا صاحب تلفن شدم. "شِیک" ( مخفف نام هندی اش که برای هاستلری ها تلفظش آسان تر بود)، یکی دیگر از مسئولین گرداننده ی هاستل که او نیز مانند "شِب" شبانه روز آنجا بود و در لابی برروی پشتی ها می خوابید، و برایم خیلی از مسائل زندگی اش را تعریف می کرد از جمله این که دوست دخترش می خواهد با اوازدواج کند ولی او آماده نیست و مانده بود چگونه مسئله را حل کند، مرا برد که دُلارم را با قیمتی مناسب تر به روپیه تبدیل کنم و سپس چون خودش هم می خواست به Main Bazar  برود، با هم رفتیم که من تلفن بخرم، و چیزهای دیگری که در چمدانم گم شده بود. ولی این تلفن فقط یک تلفن بود. سیم کارتش را می بایست از محل دیگری فراهی می کردم. این بار فارون (همان "بارون" خودمان. می دانید که "ف" و "ب" و "و" می توانند به یکدیگر تبدیل شوند.) مرا به شرکت تلفن هدایت کرد.
این فارون پسر صاحب هاستل بود که تا دو سه سال پیش از این یک مزرعه ی بزرگ چای در "آسام"  داشت، منطقه ای که بزرگترین تولید کننده و توزیع کننده ی چای در دنیاست. از همان چای است که آشپز هاستل هر روز صبح بهترین چای هندوستان را در ترکیب با شیر و دارجیلینگ (دارچین) و تخم گشنیز برای همه درست و سرو می کند.

کشور هند پس از چین دومین کشور بزرگ تولید کننده ی چای است و همراه با سریلانکا، کنیا و اندونزی این 5 کشور 77 درصد تولیدات و 80 درصد صادرات چای در دنیا را در دست دارند. در هند تور چای برای توریست ها جهت بازدید مزارع زیبای چای یکی از فعالیت های مهم گردشگری به شمار می رود. اما من در هیچ بازاری نتوانستم چای آسام خالص پیدا کنم. چای مخلوط شده را زیر عنوان های بین المللی چون نپتون و غیره در بسته بندی ها می فروختند.
جایگاه زبان فارسی در هند
کشف اخیر نسخه ی خطی حافظ در هند
اما زبان فارسی به وفور در زبان هندی وجود دارد. در ترانه هایشان ما کلمات شیرین و مهربان و حیران و ابهت و غیره را بسیار می شنویم. اسامی مغازه ها، قصرهای شاهی، خیابان ها، پارک ها، شهرها، و خیلی نهاد ها ایرانی است و نوشته هایی به زبان فارسی در گوشه و کنار شهر به چشم می خورد. نام اغلب قصرها ایرانی است مانند تاج محل، همایون، جهان شاه و... "پور" و "نگار" و "باغ" و"ویهار" یا "بهار" و "بازار"  به وفور در پایان حتی اسامی هندی آنها اضافه شده است مانند سلطان پور، اسکندرپور، آزادپور، جهانگیرپوری، ساروجینی نگار، شانکار ویهار، جورباغ، شاوری بازار . برخی حروف مثل "ز" که به "ج" تلفظ می شوند بسیار در کلمات ایرانی موجود در زبان هند وجود دارند.

به تازگی، در ماه فوریه که من در دهلی بودم، پژوهشگران انجمن آسیایی کلکته، نسخه ی خطی تازه و ناشناخته ای به قدمت 700 سال از دیوان غزلیات خواجه حافظ شیرازی را به صورت تصادفی پیدا کردند. گفته می‌شود که این نسخه ی خطی نه تنها به خطی خوش و با آرایش و تذهیب زیبا نوشته شده، بلکه‌ در آن غزلی هست که در سایر نسخه‌ها وجود ندارد. این نسخه حاوی امضا و مهر طلایی شاه‌جهان، پادشاه نامی و با شکوه سلسله ی مغولان هند است. این پادشاه چند قرن پس از حافظ زندگی می‌کرد،‌ اما به نظر کارشناسان 'انجمن آسیایی'، مهر دربار او نشان می‌دهد که این پادشاه هنردوست این نسخه را برای کتابخانه ی شخصیِ خود تهیه کرده است.
دکتر شریف حسین قاسمی پروفسور زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه دهلی در گفت و گویی با راسخون می گوید: "فارسی در هند جایگاه خیلی مهمی دارد. از این لحاظ که زبان فارسی تا هفت قرن (هفتصد سال) که مدتی بسیار طولانی است، در هند زبان رسمی بود. نویسندگان، شعرا، دانشمندان ما، همه به این زبان می نوشتند و حرف می زدند. در نتیجه ی رواج زبان فارسی در این مدت طولانی، بیشتر زبانهای بزرگ هند تحت تاثیر فارسی قرار گرفتند. به گونه ای که اگر یک زبان شناس می خواهد درباره ی تاریخ هر زبانی مثلاً بنگالی، یا پنجابی یا اردو، یا سندی یا هر زبان معروف و بزرگ دیگر هند تحقیق بکند که این زبان از چه مراحلی گذشته، او در می یابد که زبان فارسی در همه اینها نقش اساسی ایفا کرده است. این موضوع جایگاه زبان فارسی در هند را نشان می دهد. نکته دیگر اینکه در این دوره ی هفت صد ساله، هزاران شاعر، نویسنده و حتی همه ی کسانی که زبان مادری شان فارسی نبود، همه ی اینها زبانهایشان را نادیده گرفتند و به فارسی نوشتند. ما در هند هزاران نسخه خطی داریم که به فارسی نوشته شده و اکنون در بریتانیا، آمریکا و در هند نگهداری می شود. در هند کتابخانه های بزرگ شرق شناسی داریم که از این نسخه نگهداری می کنند. اینکه می گویم در هند نوشته شده، منظورم این نیست که در هند استنساخ شده، یعنی نویسنده آنها در هند بودند و این آثار را به وجود آوردند، بعد از اینکه هند مستقل شد. بنابراین امروزه اگر در هند که بیش از سیصد دانشگاه وجود دارد، تقریباً در چهل دانشگاه بخشهای فارسی وجود دارد. در بخشی از آنها تا مقطع لیسانس، در برخی تا فوق لیسانس و در برخی تا دکتری این خدمات را انجام می دهند."

زبان فارسی پیش از آنکه هندوستان مستعمره ی انگلستان شود، دومین زبان رسمی این کشور (در دوره گورکانیان زبان رسمی) و زبان فرهنگی و علمی بشمار می‌رفت. اما پس از استعمار، انگلیسی‌ها درسال ۱۸۳۲ ... انگلیسی را جایگزین فارسی کردند.. زبان فارسی در دورهٔ غزنویان به هند راه یافت. در آن دوره پارسی زبان ادبیات، شعر، فرهنگ و دانش بود. با تأسیس امپراتوری مغول هندوستان به اوج پیشرفت خود درهند رسید و فارسی زبان رسمی هندوستان شد. زبان فارسی هندوستان شاعران بزرگی همچون بیدل دهلوی و امیر خسرو دهلوی و دستگاه شعری سبک هندی را در خود پروراند. از دیگر شاعران نامدار فارسی زبان شبه قاره هندوستان می‌توان از اقبال لاهوری نام برد. همچنین پارسی‌ گویان هندوستان، واژه‌نامه‌های ارزشمندی برای زبان پارسی گردآوری کردند که از آنجمله می‌توان به فرهنگ ابراهیمی از ابراهیم قوام‌الدین فروغی، فرهنگ آنندراج از محمد پاشا، اشاره کرد. (ویکی پدیا)
چمدانم پیدا شد
باری با فارون رفتیم که یک سیم کارت برای تلفنم بخرم. می بایست فرمی پر می کردم و همه ی مشخصات مندرج در پاسپورتم را در آن می نوشتم. همراه با فتوکپی پاسپورت یک سیم کارت به قیمت 100 روپیه (یک دلار و نیم) به من دادند که برای چند روز استفاده کردم و بعد یکی دوبار دیگر هربار 250 روپیه توی کارت پول ریختم. لزومی نداشت که برای این کار به شرکت تلفنی که از آن سیم کارت خریده بودم بروم. هر بقالی نام شرکت را وارد تلفنش می کرد و شماره تلفن مرا و میزان اعتباری را که می خواستم. از طریق آن لاین هم می شد این کار را صورت داد.  
سیستم تلفن و تاکسی و از این قبیل اگر چه در برخی موارد از بالاترین تکنولوژی و بِرَندها بهره می بردند، اما بوروکراسی پیچیده و این که با چند نهاد سرو کار داری که کارَت راه بیافتد مثل همه ی پدیده های دیگر در هند پارادوکسال است که هم عوامل مدرنیته و هم رسم های مبنی بر عقب ماندگی سنتی یا چیزی بین این دو که مراحل گذار را طی می کند را با خود دارد. تا وقتی صاحب تلفن شوم، گاهی از تلفن هاستل استفاده می کردم. و حتی از خارج از کشور به تلفن هاستل برای من زنگ می زدند و آنها در هر ساعت روز و شب به من اطلاع می دادند. وقتی تلفن دار شدم، و کم کم با سیستم پریزهای برق هم آشنائی پیدا کردم و مجبور نبودم از کامپیوتر هاستل استفاده کنم، چمدانم هم پیدا شد. وکیلی که خارج از دهلی کار می کرد، روزهای دوشنبه برای انجام برخی کارهایش مجبور بود به دهلی بیاید. او شب را به رایگان در یک تخت در هاستل می خوابید ولی در عوض اگر یکی از میهمانان هاستل نیازی به امور حقوقی داشت، آنجا بود که کمک کند. اصرار داشت که باید نامه به شرکت "ایر جت ویز" بنویسیم و بخواهیم هرچه زودتر اقدام کنند. نامه را به فارون دیکته کرد. و فارون آن را ارسال نمود. خود من هم چند نامه ی دیگر نوشتم. تا اینکه ایمیلی دریافت کردم که چمدانم پیدا شده است. صبح قرار بود بیایند. " شِب "  و " شِیک" هر دو روی تشکچه های لابی خوابیده بودند. من همان جا پائین توی لابی و دم در منتظر ماندم. می ترسیدم آدرس را پیدا نکنند. یا اگر آمدند کسی نباشد کیف را بگیرد. آوردند. یک مهری هم به کلیپ زیپش زده بودند که کسی آن را باز نکند. خیلی خوشحال شدم.
حالا باید دنبال اتاق می گشتم. یک اطاق خصوصی در هاستل گرفته بودم که وقتی پارتنرم می آید آنجا باشیم. اما این چند روز در هاستل با همه ی مزیت هایی که داشت مشکلاتی را برایم آشکار ساخت که ترجیح دادم در مکانی خصوصی تر یک ماه آینده را به سر بریم. و چه بسا با قیمت کمتر.
HI (هاستل بین المللی)
علاقه ی من به اقامت در هاستل از زمانی است که در پاریس درس می خواندم و هرگاه به مسافرت در اروپا می رفتیم با گرفتن یک کارت اشتراک درAuberge de Jeuness   اقامت می کردیم که معمولا در یک جای دنج با فضای بسیار باز و حیاط و باغ و امکان آشپزی قرار داشت. درهر اطاق 4 تا 10نفر زندگی می کردند. تخت خود را داشتیم با حمام های مشترک و معمولا صبحانه ای که با پرداخت هزینه ی تخت سرو می شد. بسیار ارزان بود. این مکان فقط برای دانشجویان بود. لذا مشکل امنیتی وجود نداشت. در عین حال که محیطی بود برای ملاقات با دیگر هم سفران. این هاستل ها بعدها در بسیاری کشورها بویژه در آمریکای شمالی وسعت پیدا کرد. هم اکنون در شهرهای بزرگ اروپا و آمریکا اصلیت خود را از دست داده اند و بیشتر شبیه مسافرخانه های مخصوص جوانان هستند که در عین حال بزرگسالان را نیز می پذیرند. ولی با همه ی این احوال بسیاری از آنها هنوز همان حال و روح خود را حفظ کرده اند که کاملآ با روحیه ای که در هتل ها حاکم است تفاوت کیفی دارد. وجود یک آشپزخانه که همه می توانند در آن غذایشان را بپزند و خوردنی ها را در یخچال نگهداری کنند و با یکدیگر مراوده داشته باشند، از ویژگی های هاستل است که آن را از هتل ها مجزا می کند. دیگر اینکه بنا به موقعیت هاستل امکانات تفریحی و ورزشی مانند پینگ پنگ، بیلیارد، فوتبال دستی و غیره و هم چنین سن برای اجرای برخی برنامه های موسیقی و تأتر و غیره فراهم است. اغلب تراس یا حیاطی هم دارند که می توان با دیگر هاستلرها در آن نشست و گپ زد. دیگر اینکه هاستل ها برنامه های شبانه و روزانه ی دست جمعی برای مسافران تنظیم می کنند و بدین ترتیب آنها با بهترین بارها و کلاب ها و مناطق دیدنی که اغلب توریست ها خود نمی توانند به آنها دست بیابند آشنا می شوند و با دیگر هاستلرها اوقات خوبی را می گذرانند.

از میان این همه هاستل که در آن اقامت کرده ام شیکاگو، فینکس و پورتلند در آمریکا بهترین هاستل ها را از منظر حفظ و پایداری بر اصالت ویژگی های هاستل های اوریژینال دارند. HI (هاستل اینترناشنال) یک شبکه ی جهانی است. اما به علت وفور مسافران، هاستل های دیگری نیز با همین کیفیت بخصوص در شهرهای بزرگ تاسیس شده است. پایه گذاری چنین هاستل هایی در سال 1907 در آلتنا صورت گرفت که در آلمان امروزی قرار دارد و توسط معلمی به نام ریچاردشرمن بوجود آمد. این هاستل درون قصر آلتنا که به تازگی ساخته شده بود به عنوان اولین مرکزی محسوب می شود که جوانان مسافر را می پذیرفت با شرط بی طرفی در سیاست تا امکان مراوده ی صلح آمیز و مسافرت و استفاده از طبیعت را برای آنان فراهم سازد. بعدها در سال 1929 مارک سِنیه، بنیاد گذار فدراسیون بین المللی هاستل (auberg )  جوانان، اولین هاستل جوانان را در فرانسه در Boissy-la-Riviere  به نام " l’Epi d’Or" بنا می نهد که با عقاید کاتولیکی اداره می شود. در سال 1933 در رقابت با این بنیاد مارسل اُوِرت "مرکز لائیک هاستل های جوانان" را که 37000 عضو داشت ایجاد می کند. در سال 1956" فدراسیون متحد هاستل جوانان" ترکیبی است از این دو موسسه ی لائیک و کاتولیک که در سال 1996 پنجاهمین سال تاسیسش را جشن می گیرد. هم اکنون اغلب هاستل ها تعلقی به این موسسات ندارند ولی تقریبا همان موازین را کم و بیش بسته به موقعیت محلی و فرهنگ بنیاد گذار و میزان آشنائی با اصلیت چنین هاستل ها که تفاوت هایی گاه چشمگیر با هم دارند، رعایت می کنند.
Boribista Hostel هاستل از نوع هندی
در Boribista Hostel  مسکن گزیدم. از یک ماه پیش می بایست رزرو می کردم. HI  پر شده بود. از روی عکس هایی که در آن لاین دیدم به نظرم آمد که این یکی را به شیوه ای مدرن – سنتی - هنری دکور کرده اند، آرایشی که اغلب هاستل های مطرح در دنیا مدنظر می گیرند. وقتی رسیدم "شِب" منتظرم بود. آمده بودند فرودگاه دنبالم. اما از آنجائی که هواپیما سه ساعت دیر کرده بود نتوانسته بودند پیدایم کنند. هاستل با سقفی بلند و ستون هایی که حائل  بالکنی در طبقه ی بالا می شد و لابیِ پوشیده از تشکچه ها و کوسن ها روی زمین و صندوق هایی با نقش و نگارهای سنتی که به عنوان میز از آن استفاده می کردند، همان فضایی را داشت که عکس ها به من داده بودند. اما پاسیو را موتورهای پارک شده اشغال کرده بودند و هیچ امکان ورزشی و فرهنگی وجود نداشت. و برای دیدن شهر برنامه هایی روی تخته نوشته بودند که هرکس می خواهد اسمش را ثبت کند.
در هاستل سه نفر شبانه روز حضور داشتند. شب در لابی می خوابیدند. صبح ها خواب آلود بودند. در هاستل های دیگر سه شیفت کار با ا فراد گوناگون 24 ساعته هاستل را اداره می کنند. اینجا انگار خانه ی خاله بود. از این نظر واقعا احساس می کردی خانه ی خاله هستی. بیشتر امکان گپ با آنها بود. می آمدند و روی پشتی های لابی لم می دادند. با غذایت شریک می شدند. و در عین حال برای هر خدمتی برایت وقت می گذاشتند. این خدماتی که گاهی می بایست با مسافر بیرون بروند در دیگر هاستل ها وجود ندارد و یگانه است در این هاستل. این بچه ها، حتی وقتی که من دیگر آنجا نبودم، هرکاری مثل پرینت یک سند یا گرفتن تاکسی و غیره مرا یاری می دادند. و گاهی می رفتم و آنجا در لابی می نشستم و با این بچه ها و مسافران جدید صحبت می کردم. یگانگی دیگر این هاستل استخدام آشپز، آنهم آشپزی درجه یک است که سه وعده غذا درست می کند و صبحانه را که رایگان است همکاران آشپز می آورند و روی میز می گذارند. یک نوع غذا بیشتر نیست. در هاستل های دیگر چند نوع خوردنی مانند شیر، میوه، کره، پنیر، مربا، تخم مرغ و سوسیس و بساط چای و قهوه و از این قبیل را آماده روی میز می گذارند و هرکس خواست خودش سلف سرویس می کند.
غذایی که این آشپز هندی می پخت حرف نداشت. اما غذایی که درست می کرد اغلب تخم مرغ داشت و در میان نانی می گذاشت که روغن زیاد به آن زده بودند که هیچ کدامشان به مذاق من سازگار نبود. من خواستم به من کره و مربا بدهند. دادند. البته با اکراه اما "شِب" امر فرمود و اجرا شد. اما دیگران می خوردند. چاره ای نبود. آشپز کره را با دست برداشت به من بدهد و مربای استفاده شده در روز قبل در یک پیاله را جلوی من گذاشت. من پس زدم. عوض کردند. موقع صبحانه نیز دو نفر جارو به دست شروع به نظافت کردند وخاک روی غذا را پوشاند.
روز بعد این مسائل را با "شِب" در میان گذاشتم. خیلی مثبت برخورد کرد و فردایش با صاحب هاستل هم در این مورد صحبت کردم. گفت دستور می دهم رعایت کنند. ندیدم دیگر موقع صبحانه نظافت کنند. ولی هفته ی بعد که دیگر آنجا نبودم و برای کاری صبح به آنجا رفتم، همان آش بود و همان کاسه. دو روز بعد باران سختی آمد و تمام درخت های پُر پَروپیمان را که در تمام شهر بسیار چشمگیر است ولی در آغاز ورودم به شهر لایه ی ضخیمی از خاک آنها را گرفته بود شست و براق کرد. اما از سقف بلند سالنِ هاستل آب مثل لوله آفتابه پائین می ریخت. ماکسیم گفت سه ماه است که این چنین بوده است هنگام ریزش باران. گفتم پس به همین دلیل است که میز غذاخوری را این طرف در روشنائی نگذاشته اند. با صاحب هاستل که هنگام ظهر غذای دست پخت آشپز را با بقیه می خورد صحبت کردم. روز بعد همه مجهز شدند که سقف شیشه ای را نونوار نمایند. روز بعد هم به دنبال شکایت من ماشین رختشوئی را که مدت ها بود خریده بودند، به کار انداختند. ماکسیم می گفت چقدر حرف تو را گوش می دهند. پرسیدم مگر آیا شما اعتراض کرده بودید؟ گفت نه.  برای نظافت نیز سه نفر هم زمان وارد اطاق می شدند بدون اینکه در بزنند. می بایست دو سه بار من به انگلیسی بگویم و آنها نفهمند ولی با اشاره بپذیرند و هرگاه وارد می شوند در بزنند. اطاق هم که قفل نداشت. در اغلب هاستل ها در هر اطاق هر چند نفره که باشی کلید داری. کلید های کارتی. چند سالی هم هست که اغلب آنها درهایشان را دیجیتالی کرده اند. باید کُد آن را بدانی تا بتوانی وارد شوی. سیستمی که بسیار کارآست.

ادامه دارد................

Tuesday, 28 March 2017

،درماندگی
و آیا گشودگی؟!
یادداشتی بر کتاب "درویش پنجم"
از "رهنورد زریاب"، نویسنده ی افغان
نشر زریاب
 
 
درج شده در "زمانه"
https://www.tribunezamaneh.com/archives/118226
مهین میلانی
آیا می توان گفت که رهنورد زریاب، با احاله ی عمو به شکل یک جادوگر و اعجاز نما، به چنین راهکارهایی اعتقاد دارد؟ آیا تکیه برسوسیالیسم شوروی و جنگ های چریکی چگوارا را می توان حمل کرد بر اینکه نویسنده هنوز براین آلترناتیوهایی که آزمایش خود را پس داده اند نگاهی خوش بینانه دارد؟ آیا جادوگری عمو نشان از آن دارد که نویسنده چنین راه حلی را از آستین بیرون می آورد؟ آیا اینکه ستمگری از دیدگاه درویش پنجم در نهایت از یک منبع ریشه می گیرد (و در اینجا شروربودن ذاتی بشر و غیرقابل مداوا بودن این شر در جهان) که عملکردهایی مشابه در ستمگران ایجاد می کند و یا آنان را که آزرده شده اند در یک وضعیت و روحیه قرار می دهد، سیاه و سفید کردن قضایاست و ندید سایه های خاکستری در این طیف؟

با طرح نمونه هایی از فجایع تاریخی از کالیگولا، نرون، شاه اسماعیل صفوی، و آدمی که کرگدن می شود در اثر یونسکو و غیره، درویش پنجم نتیجه گیری می کند که هر آدمی فطرتا شرور است. " آدمی آدم است. یک جانور بی شاخ و دم است. فرهنگ و شیوه های زندگی پرده های رنگارنگی استند که چیزی را می پوشانند." (ص.30)  و اگر موقعیت فراهم شود پیرمرد مظلومِ توی باغ نیز می تواند همان کند که کالیگولا و اگر دیگران به " پیرمرد کمک می کنند برای اینست که خودشان را ارضا کرده باشند". و بخشاً از این رو "همه چیز مضحک و بی معنی است".  و این اعتقاد هست که ما در دوره ای هستیم که هرنوع اقدامی بی فایده است. زیرا در دوره ی شر به سر می بریم و بدین رو عمو که دستی در جادو و معجزه یافته است کمک به زنده ماندن " توره" در جنگ نمی کند.

از طرفی " توره" و پسر درویش پنجم نمونه ای از انسان هایی والا هستند که با سرمایه داری و ظالمان می جنگند. و در این جا سوسیالیسم و هم چگواریسم تقدیر می شود و به عنوان آلترناتیر سرمایه داری تکریم. و کینه توزی برای تلافی بدی و ستم یک امر پسندیده تلقی می گردد زمانی که عمو، پدر و پدر بزرگ را به علت پیروی از سنت و در نتیجه محروم کردن وی از دست یافتن به عشقش مرال، با استفاده از جادو و از راه دور درخواب می کشد.

در این میان آدم های خوب داستان، مرال و یولدوز و عمو و باغبان ( به گفته ی درویش پنجم: درویشان اول تا چهارم) و در نهایت راوی داستان، که همراز شب های عرق خوری درویش پنجم و دریافت کننده ی زندگی نامه های اوست، و درواقع او را می توان درویش ششم نامید، همگان از ویژگی های مشابهی برخوردارند. اندوهشان را به یک شکل نشان می دهند و عاقبتی شبیه یکدیگر دارند.

"امشب هم گذشت و
کسی ما را نکشت"

اگر از منظری و کلیتی عمومی تر به آنچه در این کتاب می گذرد نگاه کنیم، شاید می بایست به شرایط افغانستان در مجموع نظر اندازیم. آنچه که افغانستان دست کم در 50 سال گذشته روبرو بوده است، از حوادثی که بر سرش آمده است و کماکان هنوز بمب ها بر روی زمین گاهی می ترکند و عملیات انتحاری و ترور هرروز در گوشه و کنار این کشور لرزه بر تن مردم می اندازد ("نورمحمد نور نیا" شاعر در فیس بوکش قبل از نوروز نوشت: امشب هم گذشت و/ کسی ما را نکشت)، هنوز طالبان و هم داعش حکمرانی می کنند اگر چه ظاهرا 13 سال پیش از این دست طالبان از افغانستان برچیده شده است، افغانستان را می توان گرفتار تراماهایی از انواع گوناگونش دانست که ناشی از فجایع و تراژدی های پی درپی و بی وقفه ی کمرشکن بوده است. تراماهایی که در جان و تن همه ی افغانی ها بدون استثناء سخت رسوب کرده است. آن چنان رسوب کرده است که شاید تا چند نسل بعد تر، حتی اگر فرجی گشوده شود، نمی توان این رسوبات را زدود. رسوباتی که بی اعتمادی، ترس، تنهائی، وحشت، حس بی امنیتی و در مجموع ناامیدی به کل زندگی و آینده را در همه ی مردم افغانستان لایه به لایه خانه زاد کرده است. در میان همه ی اقشار از گردانندگان مملکت تا عادی ترین فرد جامعه.

جنگ با شوروی و بلافاصله جنگ با طالبان اجازه ی نفس کشیدن به مردم افغانستان نداده است. جنگ قبایل و اِعمال سنت فاناتیک و رسومات رادیکال مذهب اسلام فرصت نداد تا دولت در شرایط آرام تر کشور را به تدریج ترمیم کند و بسازد، فقر را کاهش دهد، زمین های وسیع و دست نخورده ی کشاورزی و معادن خود را به یک منبع عظیم درآمد برای بهبود زندگی مردم تبدیل کند. خود نیز چون بقیه ی مردم در چنان شرایط و وضعیت میانی قرار گرفته است که می توان گفت حتی قدرت اندیشیدن را از دست داده است.

قابل ذکر است که در اینجا قصد بر توجیه آن اعمال غیردموکراتیک و غیر طبیعی و نابخردی و ارتشاء و غیره از جانب دست اندرکاران دولتی نیست. به اندازه ی کافی نویسندگان افغان که حتی الامکانِ تیز هوشی خود را به کار می گیرند، انتقادات لازمه را از بدکاری ها ارائه می دهند. در اینجا قصد نگاه به آن روح و حالی است که فضای عمومی افغانستان را در بر گرفته است.

این فضا بخشا همان فضائی را دارد که دوران بعد از جنگ جهانی دوم اروپا با آن مواجه شده بود و بخصوص در آلمان که از مردم هیچ حرکتی دیده نمی شد. آنها فقط نگاه می کردند. مات و مبهوت بودند. مرال از مکان آباء و اجدادی اش کنده شده است. به جایی پرتاب شده که به او تعلق ندارد. آنا هارنت نیز مجبور شد به آمریکا برود. او می گفت من از کشورم فقط زبانم را با خودم دارم. او پرت شده بود به جایی که جای او نبود. و هم اوست که مطرح می کند که مردم آلمان حتی آیشمن از خود حرکت نداشت، نمی توانست فکر کند. او فقط انجام وظیفه می کرد. و هایدگر می گوید: ما شیوه ی چگونه زیستن را از دست داده ایم. ما قدرت اندیشیدن را از دست داده ایم. وقتی مات و مبهوتیم و قدرت اندیشیدن را نیز از دست داده ایم، و ترس مردن همواره با ماست، و هیچ امید و اعتمادی نه به زندگی و نه به آینده نیست، سرگشتگی و درماندگی محصول این تراژدی ها و این فاجعه هاست که یکی و دو تا نبوده است. به هرجایش که نگاه کنی لنگ است.

لذا، زمانی که هیچ حرکتی از ما سر نمی زند، مانند درویش پنجم سرگردان این کشور و آن کشور می شویم. و نمی دانیم چرا. او فکر می کرد از خودش فرار می کند. و در اینجا همه چیزش را از دست داده است به جز یک تکه زمین و همسر و بچه ای که آن هم به دلیل آن گذشته ی تراژیک اجازه نمی دهد که بخواهد اندکی به حال بیاندیشد، به صورتی که زن وفرزند اینجا گویی هیچ نیستند. و او تنها دلخوشی اش همان انقلاب سوسیالیستی شوروی است اگر چه ناکام ماند و امید می بندد به اینکه شاید یک انقلاب سوسیالیستی دیگر رخ بدهد و این بار رنگ زندگی و انسانیت و دموکراسی واقعی را داشته باشد، در عین حال که معتقد است دنیا را شر فراگرفته و هیچ عاملی نمی تواند آن را تغییر بدهد. آن گذشته های تراژیک جایی برای روح زندگی برجا نمی گذارد. دیگر جایی برای اندیشیدن و حرکت نمی گذارد.

و حرکت های مرال بنا برخواست های طبیعی اش نیست. فقط زمانی که اسب ترکمنی رخ می نماید و هیچ کس نمی تواند او را به راه بیاورد، مرال جان می گیرد. نشانه هایی از آن خانه ای که در آن سکنی گزیده بود در آن معنا پیدا می کند. اسب او را به کنش هایی وامی دارد که از اصل مرال برمی آید: زندگی اصیل او در ترکمن صحرا، در دل شب با آتش افروخته. هم زبانی و همدلی و خیزش بر روی اسب او را زنده می کند. مرال در واقع با وجود اسب جهانش را تا حدی باز می گشاید. و حال می توان گفت که دیگر آن زن گم و گور شده در مکانی غریبه نیست. حضور دارد. هایدگر می گوید: " حضور زمانی هست که فقط گشایش تسلط داشته باشد" (ص 389 ترجمه ی انگلیسی هستی و زمان). ازدواج اجباری با مردی که دوستش نمی داشت نیز به شکلی دیگر او را در جایی قرار می دهد که جای خود او نیست. نه آن خانه ای که باید در آن مسکن گزیده باشی تا بتواند بگوید: " من درخانه ام سکونت دارم. پس هستم".

" عمل کلامی
هم چون افسانه سازی خلاق یا اسطوره سازی"
اما وقتی جادو را نویسنده این وسط برایش جا باز می کند یعنی از دل این درماندگی یک سوسوی امیدی نور می پراکند. اگرچه اعتقاد به ترمیم خرابی ندارد، به توهمات، به جادو و اعجاز، نه که روبیاورد، به اعتقاد من تعالی یک فکر و آرزوست که می تواند توسط آدم هایی که مفاهیم نظری نابرابری و زور را درونی کرده اند، و این همه تراژدی را در پشت سر چون دنباله ای همیشگی با خود می کشند، پس از سال ها باز نمود یابد. امید به اینکه کسانی و شیوه هایی در آینده بوجود خواهند آمد و به گفته ی کانت یک نوع خود عاملیت فراهم خواهد شد که حالا خودش تاریخ خودش را می سازد. و به همان صورت که می خواهد، بنا به مصلحتی که می بیند، عمو از راه دور پدر و برادر را درخواب می کشد که انتقامش را گرفته باشد و این مانند همان چکشی است که نیچه وارد می کند برارزش های موجود، در حالی که " توره" ی قهرمان را می گذارد درجنگ کشته شود تا از این زندگی مصیبت بار دورش نگاه دارد.

برگشت عمو به سوی عشق یک حرکت است. کینه توزی اش نیز یک حرکت است اگر چه ما اعتقاد نداشته باشیم که با کینه توزی کاری صورت می گیرد و مانند نیچه معتقد باشیم که "مردمانی که منحط هستند و به دنبال کین خواهی، از آنها چیزی جز دین خشن ایجاد نخواهد شد". رفتن به بولیویا از جانب پسر درویش پنجم نیز یک حرکت است در زمانی که چه گوارا یک قهرمان بود. اگرچه حالا رسم و سیاق او دیگر کاربردی ندارد. در اینجا نه خط و مشی چه گوارا که آن حرکت قاطع و رزمندگی و جوشش که نشانی از آن درماندگی و بینوایی ندارد، و به گفته ی ژیل دولوز نتیجه ی ممتد آن است، مد نظر قرار می گیرد. نتیجه ای که به گفته ی نیچه عبور او را ممکن می سازد. در یک گشودگی قرار می گیرد که مسیر سفر و عبور از شر را مهیا می نماید.

" توره"  قهرمان پیر برای یولدوز یک آرزو ست زیرا او سربازی بود که با ظالمین می جنگید. اگر چه ما امروز جنگ را چاره ی کار در این دور و زمانه ندانیم و راهکارهایی دیگر فراراهمان باشد. " توره" برای یولدوز همان ابرانسان نیچه (زرتشت) است. یعنی یک شخصیت افسانه ای. همان اصل متعالی نیچه است که یولدوز برای خود گشوده است. یعنی در زمانه ای که روح قهرمانانه از دست رفته است و شر در همه جا سفره انداخته، یک روح آزادی، نیهیلیسم به معنای دنبال معنا بودن، و گردیدن را برپا می دارد.  دولوز از آن به نام " یک عمل کلامی هم چون افسانه سازی خلاق یا اسطوره سازی" (ص. 333-336 سینما2 متن فرانسوی) نام می برد که به دنبال دروغ و ظواهر و اجبار خود را در واقع رها می کند. " داده های بصری در لایه های روی هم انباشته شده...... سازمان دهی می شوند، که به طور مداوم به هم ریخته ، با شکوفائی های متغیر، با روابط عمل معکوس، زیر فشارها ، افسردگی ها، سقوط ها، مانده زیر آوارها، از آن جائی که عمل کلام بیرون می آید، از گوشه ی دیگری سربرمی آورد" (همان).

این که یولدوز خود را نمی خواهد بسپرد به دست هر مردی که به گفته ی درویش پنجم هسته ی شر را در درونش دارد، ذهن گشوده ی اوست نسبت به سنت و فشار و ظلم و تبعیض. خود را نمی خواهد در حصار آن سنت های گذشته بیاندازد. ترجیح می دهد دررویای یک کس، یک کس که کس باشد همواره به سر برد تا اینکه تن به ناخواسته ی اجباری دهد. و در نهایت با رویایش نیز می میرد. یعنی نهایت زندگی. او با رویای " توروه" افسانه ای را که نیچه از آن نام می برد می سازد. و مرال نیز سرانجام بازمی گردد به همان جا که تعلق دارد. پس از سال ها حس درماندگی که حرکت را از او گرفته و اورا فقط به تماشاگری تبدیل کرده بود. " تبسم - خنده، نه خنده، نه تبسم " هم چون مردم بعد از جنگ در آلمان، ویژگی چهره ی او و بقیه ی "دراویش" بود و می بایست زمانش برسد که این بهت و تماشاگری به قوه ای تبدیل شود تا او را از جا بر کند. و به عبارتی مراحل صیرورت خود را از زمان وقوع حوادث پی در پی تراژیک تا زمانی که مدت ها به گفته ی دولوز چون خواب گردانان، هذیان زده ها، مغناطیس شده ها مات و مبهوت است، دریابد که چه کند تا اینکه به تدریج به آنجائی می رسد که روشنگری حاصل می شود و گشودگی که هایدگر از آن سخن می گوید سرباز می کند. و با رفتنش در نهایت اسطوره می شود. در واقع اگر تاکنون این درویش ها همچون اشیائی بودند که مورد استفاده ی دیگران قرار می گرفتند حالا این اشیاء جان گرفته اند و خود فرمان خود را در دست دارند. ژیل دولوز در کتاب تصویر- زمان خود (ص. 299 سینما2 متن فرانسوی) با نمونه گرفتن از  کتاب "از کالگاری تا هیتلر" اثر زیگفرید کراکوئر نشان می دهد چگونه یک ماریونت جایگزین بدن انسان می شود. این بَدَنیست که با صدایی که به او نسبت داده می شود غریبه است. و توضیح می دهد که این یعنی که کلیتی وجود ندارد. رژیم از هم گسیخته شده است. " ماریونت و سراینده - بدن و صدا - نه یک کلیت و نه یک فرد را بوجود می آورند"، بلکه یک اتومات را ایجاد می کنند که آن فرد را نمایندگی نمی کند.
 
 

Tuesday, 21 March 2017


دهلی نو

( ۳۵ میلیون زندگی آرام و امن)
مهین میلانی
بخش اول از گزارش سفر به دهلی در هند
 
 
پایم را گذاشتم روی دم سگ. بلند شد. ترسیدم. فکر کردم هم الان  پارس می کند. حمله می کند. نکرد. من آرام ایستادم. به او نگاه کردم. او هم. و آنگاه آرام نشست. سگ ولگرد است مثل سگ های دگر. ولی کسی نمی گویدسگ نجس است. او را ارج می گذارند. محبت می کنند. به او غذا می دهند، همانگونه که گاوهایشان را، که همه جا روانند. سر به محتوای آشغالدانی  ها برای غذا فرو می برند. مردم آنان را گرامی می دارند. مانند آدم ها همه جا وول می خورند. در میان شهر، در گوشه ای از  پارک "حوض خاص"، در دهکده ای ساخت فیروز شاه از سلسه ی طرلق ، شاهِ مسلمان قرن 14، آهوان زندگی می کنند. در گوشه ای دیگر میمون ها با آرامش خیال به  بازی مشغول اند. و درختان پلیکان عظیم با تنه های مارپیچ که با ساختن خانه ها بریده نشده اند قدردانی و ارج گذاری به طبیعت و عظمت روح این میلیون ها مردم است در شهر دهلی.

این پذیرش واقعی و عمیق هرموجود زنده است که در هند تمام ادیان و همه ی ملیت ها را با صلح و آرامش در خود جای داده است. غم و نگرانی و اندوه و نا امنی در چهره شان دیده نمی شود.  آماده اند که  هرلحظه به یکدیگر یاری برسانند. از پیشرفته ترین تکنولوژی در همه ی زمینه ها برخوردارند. مدرن ترین پل ها، زیباترین  پارک ها و بهترین دانشکده های بین المللی را دارند. اغلب زبان انگلیسی را خوب می دانند. از ساده ترین و سالم ترین غذا استفاده می کنند. و قوانین دست وپاگیر بوروکراسی مانع سهولت زندگی و آرامش و امنیت مردم نمی شود. میوه و سبزیجات ارگانیک و تازه در هرکوی و برزن روی چرخی ها، تولید ملی، با نازل ترین قیمت به فروش می رسد بی آنکه تیغ شهرداری جیب  آنها را ببرد. سه چرخه ها و موتور سه چرخه ها همه جا هستندتا مسافران را جابجا کنند. بدکاری و ناشی گری هم در میانشان دیده می شود. سوء استفاده از خارجی ها نیز گاهی درمیانشان هست اما بیشتر حسن تفاهم است. بیشتر یاری و کمک و جلب رضایت است. هرآنچه از دستشان بر می آید می کنند تا همنوع هم وطن یا یک میهمان خارجی را راضی نگاه دارند.

صدای شب، تنها صدای شب، صدای عوعوی سگ ها، صدای زندگیست.  صدای روز، هیاهوی حرکت و جنب و جوش در بیرون از اطاق زندگیست، صدای فراخوانِ میوه فروش چرخی زندگیست. صدای کشیده، بلند، تمناجوی کسی در طلب کار زندگیست. این خانه هایی که گلدان های سفالی کم ارزش و نه یک دست از جلوی بالکنی برگ هایشان آویزان است زندگی است. این پنجره های کوچک و بزرگ و جوراجور خاکی با دیوار های پوسته پوسته، سیم های برق آویزان، آگهی های پاره پوره ی نصفه – نیمه، این سردر مغازه ها با اندازه های گوناگون سلیقه ای خود جوش، این زمین های خاکی و پر از چاله چوله با کپه هایی همیشگی از زباله های انبوه مداوم اما مرتب درحال نظافت، بی بو و بی گنداب، زندگیست. این کوچه پس کوچه های ظاهرا مخروبه اما همواره درحال ترمیم و تغییر، این لباس های مندرس آویزان از نرده های بالکنی یا بندی سراسری در مقابل مثلن خانه، با مردی که ریشش را می زن،  تو گویی در حیاط "خانه "، اما درواقع پیاده رو در میان میله هایی هم چون حصار زندان، و در کنار او همسرش بر روی زمین چنگ برلباس، یا چنگ بر زندگی، زندگیست.


آغازی هراسناک، اما.............
مرا خیلی ترسانده بودند که دهلی سرزمین وحشت انگیزی است. تجاوز جنسی در آن زیاد است. از این رو در یک هاستل یک تخت در اطاقی شش تخته با دختران دیگر رزرو کردم تا تنها نباشم، تا در جایی که همه همیشه هستند و نظارت بیشتری هست سر کنم و احساس امنیت بیشتری داشته باشم.

هواپیما سه ساعت تأخیر داشت، چرا که سه شرکت "ایر کانادا"، "دلتا ایر لاین" و "وست جت ایر" را به منظور پرکردن صندلی های خالی یکی کرده بودند. پس از 12 ساعت انتظار بین دو پرواز، در آخرین لحظه  ای که هواپیما در حال پرواز بود گفتند که باید بلیط برگشت نیز  داشته باشیم. می دانستند جای چانه زنی نیست و ما ناگزیر به پذیرش هستیم. یک پسر کانادائیِ ساکن اسرائیل هم وضعیت مشابهی داشت. چه ماراتون دونفری داشتیم که 120 دلارمان را در فرودگاه هیترو تبدیل به پوند انگلیسی کنیم و هزینه ی بلیط برگشت را بپردازیم. یک بلیط ارزان برای یک کشور نزدیک هند خریدند که به اصطلاح مانع من در آوردی از میان برداشته شود. در حالی که به راحتی می توانستند ما را سوارهواپیما کنند.

از هواپیما که بیرون آمدم یک ساعت منتظر چمدانم شدم که نیامد. در فرودگاه لندن هم سفران هندی می گفتند که در دهلی از ترانسپورت عمومی استفاده نکنم. می گفتند خوبست از مسئولین فرودگاه بخواهم که برایم تاکسی بگیرند. با این دیدگاه بود که سوار تاکسی از پیش پرداخت شده شدم. مسئول اجناس گم شده ی فرودگاه مرا به آنجا هدایت کرد. او فرم گم شدن چمدان را نصفه نیمه پرکرده بود. به نظرم کارش چندان جدی نمی آمد. خواستم که خودم آن را پر کنم. گفت بروید یک ساعت دیگر بیائید. نرفتم. ماندم تا او کار را کامل کند. ولی در هر صورت چمدان گم شده بود و  می بایست  بعدا با آنها تماس می گرفتم.

تاکسی که مرا می رساند، مدت ها در پی هاستل از این کوچه به آن خیابان سرگردان بود. خیابان ها نام ندارند. هرمنطقه به چند بلاک از روی الفبا تقسیم شده است و شماره ی خانه  با بلاک ها شناخته می شود. هربلاک چندین خیابان افقی و عمودی را در بر می گیرد. فکر کردم وقتی راننده ی تاکسیِ فرودگاه آدرس را گم کند، چمدان اگر هم پیدا شود آدرس را گم خواهند کرد.

از خیابان های عریض می گذشتیم. اولین چیزی که به نظرم آمد درختان پربرگ در این ماه دوم زمستان بود که لایه ای ضخیم  از گرد و خاک آن را پوشانده بود و راه به راه چادرهای بی خانمان ها در زیر پل های سیمانی پیچ در پیچ عظیم و کنار خیابان ها بسیار چشمگیر بود . شهر خاک آلود بود و بوی دود همه جا پراکنده.

در هاستل می ترسیدم به تنهایی از خانه بیرون بیایم. یک بار  آمدم بیرون. در برگشت گم شدم. یکی از مسئولین هاستل در آنجا مرا راهنمائی کرد. خیابان ها ی پیچ در پیچ نام ندارند. هیچ نقشه ای جزئیات خیابان ها رانمی گوید. از حرف هایی که زده اند هراس دارم.  مردم ِچند صفه در خیابان چشم به راه اتوبوس هستند. گمان می برم که استفاده از وسایل نقلیه ی عمومی بسیار مشکل و وقت گیر است. اما قبل از هرچیز ترس از تنها بیرون رفتن بود. و این بعید است از منی که همه ی دنیا را چرخیده است. هراس داشتم به تنهایی تاکسی یا هر وسیله ی دیگری بگیرم. کارِ گرفتن تلفن هم سه چهار روز طول  کشید با دو روز معطلی برای کارهای بوروکراسی. می بایست فرم پر می کردیم برای گرفتن سیم کارت و ارائه ی پاسپورت. یک کار بسیار ساده  و این همه پیچیدگی. سیستمی که کاملأ با آمریکای شمالی متفاوت است. یکی از کارکنان هاستل برای خرید تلفن به من کمک کرد. اما نوع تلفن از آنی نبود که من بتو انم "اوبر" یا "اولا" رادر آن دانلود کنم یا "جی پی اس" را. دخترِ خانه نشن شده بودم. هراس داشتم به تنهایی از خانه  بیرون روم. یکی دو بار که برای خرید ماست و غذا بیرون رفتم گمان می کردم دیگران جور دیگری به من می نگرند. خوشبختانه ماکسیم فرانسوی که با موتور چند کشور را گشته بود و حالا می خواست به ایران برود، مرا این طرف و آن طرف می برد و از جمله به سفارت کانادا که در منطقه ای از دهلی قرار دارد کاملأ متفاوت. گویی اینجا دهلی نیست. هند نیست. بولوارهای عظیم با سبزینه های عظیم تر، نه خانه ی مسکونی و نه دکان بقالی  و چقالی. دنیای مخصوص سفارت خانه های خارجی یا وزارت خانه ها و نهاد های دولتی. به شکلی که خود به خود دیگر مردمان را کاری با آنجا نیست. محافظت دائمی بدون هیچ پلیس. یک بار از هاستل خواستم برایم "اوبر" بگیرد که راننده راه را درست نمی دانست. توک توک ها هم که به هیچ رو راه طولانی را بلد نبودند ولی سوار می کردند که درآمدی کسب کنند، و سپس برای پیدا کردن آدرس شهر را می چرخیدند و هزینه را بالا می بردند.


مهربان، خوشحال، صلح آمیز
یک روز اتفاقی سوار اتوبوس شدیم و فهمیدیم چقدر راحت است و ارزان، و هم دغدعه ی گم شدن نیست. در آن لاین شماره ی اتوبوس و مسیر را پیدا می کردم و بعد خیالم راحت می شد که به موقع می رسم. سپس مترو را کشف کردم در دهلی که یکی از بهترین هاست، از نوع مترو های اروپایی. ژاپنی ها آن را ساخته اند. حالا قصد دارند برای تعمیر و توسعه ی آن از نیروهایی ملی بهره بگیرند.

ترافیک بخصوص در بلوار مهاتما گاندی بسیار شدید بود، و بخصوص در "ساوت اکستنشن" که ما منزل داشتیم. حرکت می کرد اما صدای بوق وسایل نقلیه سرسام آور بود. و هم گرد و خاک و آلودگی کشنده. اگر چه این صدای ترافیک و این آلودگی برای من پس از چند روز بسیار مشهود شد، زمانی که احساس کردم سخت غیر قابل تحمل است. در آغاز شلوغی خیابان که هر نوع وسیله ی نقلیه بخصوص در سایز کوچک سه چرخه ها و توک توک ها را در خود جای می داد و مردم که ول می خوردند در همه جا، به صورتی که پیاده روی مشکل می نمود، مرا که در خیابان های صحرایی ونکوور کانادا نوستالژی این ولوله را داشتم بسیار دل انگیز می نمود. بخصوص که فقط صدای بوق بود. مردم بسیار آرام بودند. هیچ واکنش تند و خشونت آمیزی از جانب هیچ راننده ای دیده نمی شد. هیچ انگشت وسطی بالا نمی رفت. چهره ها درهم نمی شد. هیچ کلامی مبنی بر فحش های خواهر ومادر رد و بدل نمی شد، چه هنگامی که در ترک موتور ماکسیم می نشستم و چه هنگامی که در توک توک ها که در آن هیچ حصاری مارا از دیگر وسایل نقلیه جدا نمی ساخت، فقط پاسخ مهربانانه ی راننده ها به سئوال راننده ای دیگر بود که آدرسی می پرسید و صدای انواع بوق و پیدا کردن راه به آرامی و پیاده ها که از میان این وسایل عبور می کنند و همه به مقصد می رسند. و حرکت است وحرکت. گویی زندگی هیچ گاه نمی ایستد

این آرامش و حس احترام به همنوع را در هر جایی می شد ملاحظه کرد. کافی بود سئوالی از کسی پرسیده شود. می ایستاد و کامل پاسخ می داد. دیگران نیز به او کمک می کردند. آرامشی که نمی تواند جدا از آرامش خیال و اطمینان از خوبی زندگی و رفاه نسبی اقتصادی باشد. ۳۵ میلیون نفر در این شهر زندگی می کنند. غرفه های کوچک فروش غذا در هر کوی و برزن مشتری دارد. حتی در دور افتاده ترین مکان ها، برا ی هر میوه و سبزی فروش بر روی چرخ مشتری کافی هست. دست فروش های جوراب و پیراهن و دمپایی و غیره خوب پول در می آورند و حتی گدایان وضعیت مالی بدی ندارد. غریب است تصور اینکه چگونه آب و برق و مسکن و غذا و خدمات این ۳۵ میلیون تامین می شود. 

همه ی خیابان ها را تابلوی معازه ها و خدمات انباشته است. و اغلبِ محصولات از آن کشور است. کمتر از خارج وارد می شود. مردم به دولت خود اعتماد دارند. ولی بیشتر از هر کس به خود اعتماد دارند، و به هم نوع خود و به همکاری یکدیگر و اطمینان از اینکه آینده بی رونق نیست. و پس زندگی می کنند. حال را زندگی می کنند.


ادامه دارد..................